66 F A L K I N N flestum myndum, til þess að forða þjóðinni frá hinum mikla innflutningi, sem verið hefir bingað til af ýmsum vörutegund- um, sem framleiddar eru úr kjöti. Og vikur þá söguni að því. KJÖTMETISGERÐ. Þegar í upphafi fór fjelagið að leggja stund á bjúgnagerð allskonar og hafði í fyrstu til þess áhöld þau, sem það hafði keypt af slátur- vörudeild Thomsens. Jafnframt kom það upp reykhúsi. Þessi starfsemi hefir jafnan verið merkilegur liður í athöfnum fje- lagsins og lialdið í margar krón- ur, sem annars hefðu runnið í vasa annara þjóða. Kjötið berst að örstuttan tíma á árinu, og var þvi nauðsynlegt að hægt væri að geyma það sem aýmeti. Þessvegna var ráðist í byggingu frystihússins. Með því opnaðist almenningi leið að nýju kjöti allan veturinn og auk þess fjekk fjelagið grundvöll til þess að reka iðnstarfsemi sína á lengri tima úr árinu en ella, þó mest kveði vitanlega að henni upp úr sláturtíðinni. Frystihúsið var bygt 1913 og aukið 1929, eins og áður er sagt og hefir reynst ágætlega. Árið 1910 byrjaði fjelagið nið- ursuðu og keypti til þess vjelar frá verksmiðjunni „Island" á ísafirði. Hefir hún jafnan verið rekin nokkuð, þrátt fyrir óhent- ug húsakynni. En á síðasta ári var hin nýja niðursuðuverk- smiðja fjelagsins fullgerð, búin liinum allra fullkomnustu tækj- um til niðursuðu og dósagerðar og húsnæðið sjálft eftir ströng- ustu kröfum nútimans. Hve stór þáttur iðnstarfsemi fjelagsins er, má marka af því, að á síðasta hausti keypti fjelagið um 466 smálestir af kindaketi. Af þvi fór hátt á 2. hundrað smál. í fryst- ingu, soðið var 30y2 smál. af kæfu, ýmist í dósir eða smápoka, 42 smál. fóru i pylsur og kjöt- deig, en reyktar voru 35 smál. af kjöti og bjúgum. — Þessi starfsemi fjelagsins er því orð- in mikill þáttur í starfinu, og það er ekki aðeins verslun heldur líka iðnaður. Fjelagið hefir auk sláturfjár lengst af keypt aðrar bændaaf- urðir, svo sem smjör, lax, hangi- kjöt, kæfu, grænmeti, rjúpur og skyr. Fjelagið hefir jafnan rækt vel boðorð það, sem það setti sjer í fyrstu um vöruvöndun. Á sama hátt og því tókst að ryðja kjöt- inu braut erlendis, svo hafa og iðnvörur þess náð miklu áliti og standa fyllilega á sporði sams- konar vörum erlendum, og sýnir þetta að efnið, sem úr er unnið, íslenska kjötið, er ekki verra en annað, ef rjettilega er með það farið. VIÐSKIFTAMAGNIÐ. Tölu sláturfjár i Reykjavík, Borgar- nesi (til 1920) og Vík, má sjá af töflunni, sem fer hjer á eftir, en í aftasta dálki er tala nautgripa, sem slátrað hefir verið í Reykja- vík. Síðan hrosadeildin tók til starfa hefir líka verið slátrað hátt á þriðja hundrað hrossum hvort árið, en áður voru þau miklu færri, og einnig er jafnan slátr- að nokkru af svínum. kveðið verð í samræmi við vænt- anlegt söluverð, en % haldið ef t- ir fyrir tilkostnaði og væntan- legum afföllum frá markaðsá- ætlun, þangað til varan væri öll seld og reikningar gerðir upp til fulls, og var þá borgað út það sem afgangs var, eftir að Iagt hafði verið til sjóða eins og sam- Kjöt til niðursuðu tekið af beinunum. Slátrun Sauðfjenaður Naut- Ar Rvík Bgnes Vík gripir 1907 ... . 9591 10 1908 ... . 13826 6648 286 1909 ... . 11393 8523 303 1910 ... . 14573 10892 397 1911 ... . 17345 13287 400 448 1912 ... . 17126 15485 576 420 1913 ... . 39571 20303 2636 596 1914 ... . 19266 16318 2262 333 1915 ... . 20803 15472 2611 251 1916 ... . 24251 20756 6088 520 1917 ... . 15192 21398 4142 262 1918 ... . 32229 29226 14012 314 1919 ... . 32270 24038 11163 323 1920 ... . 33004 8604 296 1921 ... . 19006 10852 361 1922 ... . 24466 11357 318 1923 ... . 19258 9654 254 1924 ... . 28226 12965 435 1925 ... . 30229 11059 381 1926 ... . 28705 11013 274 1927 ... . 28859 12541 434 1928 ... . 36527 12329 639 1929 ... . 36565 9971 411 552281 202346 154235 8266 SlátraS sauðfje alls: 908.862. Verðmagn afurðanna hefir verið mjög breytilegt og er ekki hægt að byggja á þvi ályktanir um raunverulegt vöruverð, nema tillit sje tekið til verðbreytinga peninganna, eftir að stríð hófst. Hæst varð viðskiftaveltan árið 1918, þá borgaði fjelagið út 3.093.624 kr. fyrir sláturfjenað. Að öðru leyti sjest fjárverðið á eftirfarandi yfirliti og eru þar teknar tölur á 5 ára fresti: 1907 ........ 112595, 89. 1910 ........ 264662, 56. 1915 ........ 715284, 88. 1920 ........ 1424055, 45. 1925 ........ 1216924, 65. 1929 ........ 1011396, 92. FJÁRHAGUR. Fjelagið var reist á hreinum samvinnugrund- velli, þannig að allur arður af rekstrinum kæmi fjelagsmönn- um til góða í rjettu hlutfalli við verslun þeirra í fjelaginu, en stofnframlag meðlima skyldi renna í sjerstakan stofnsjóð. Fyrst framan af var sú tilhögun höfð að bændum var áætlað á- þyktir mæltu fyrir. Hjelst þessi tilhögun til 1923 að hætt var að halda eftir nema y10 en á síð- asta ári var tilhöguninni breytt svo, að nú greiðast ákveðin slát- urlaun á hverja kind en 3% af i eikningsupphæð er haldið eftir fyrir reksturskostnaði. Eftir að ársreikningur er fullgerður, er f jelögum svo greidd uppbót,ef út- koma hefir orðið betri en áætlað var. T. d. fa fjelagar greidda gæruuppbót er nemur 7% af sauðfjárverði, fyrir síðasta ár, eða 4% meira en haldið var eft- ir fyrir reksturskostnaði. Húseignir fjelagsins í Reykja- vík eru virtar á 277 þúsund kr. samkvæmt fasteignamati, en 0 5 c-} cr- f*i cv <* *sS Qr- C-í /0 !>T) , ¦ -t |. ; ¦, 9 ¦M ílf 1 j I ^ t 8 'l 1 .'i; ' ,'J —1 '- •7 1 l-f |Í-; a "4 ¦ "; \'Z ', f í f.'jl } x \ ¦T J J I.J..J-:~1 ' i. •"1 } Vy !¦ ' >'{ V í_ j ;i- j ¦'- : "i ¦ !'-!' , M i tf 1! fi.Í' r *i 4 ? :-'f/ TfT1 'C-r-Y! i 1 i. Uu :i "v. '¦% i /^ 'tí'' Ú ¦>" i ! 't / 'hA ¦!;? y § •'"II II Linurit sem sýnir aukning niður- suðunnar frd byrjun til siðustu ársloka. þar með eru ekki taldar nein- ar vjelar eða öhöld. Varasjóður fjelagsins er nú orðinn rúm 206 þús. kr., stofnsjóður 124% þús. en aðrir sjóðir um 23 þús. kr. Stendur hagur fjelagsins með rniklum blóma. STJÓRN. Formaður fjelagsins hefir frá fyrstu verið Ágúst Helgason í Rirtingaholti, sem var einn af aðalhvatamönnum til stofnunarinnar. Hefir hann unnið fjelaginu þarft verk og verið vakinn og sofinn í að efla velferð þess. Með formanni hafa þessir setið i stjórninni: Fyrir Vestur-Skaftafellssýslu: Páll Ólafsson á Heiði 1907—15, síðan Lárus Helgason alþm. á Kirkjubæjarklaustri. Fyrir Rangárvallasýslu: Egg- ert Pálsson prófastur og Þórður Guðmundsson í Hala 1907—14, Guðjón Jónsson i Ási 1914—21, Jónas Árnason á Reynifelli 1914 — 19, Ingimundur Renedikts- son i Kaldárholti 1919—21, en síðan 1921 Einar Jónsson alþm. á Geldingalæk og Guðm. Þor- bjarnarson á Stóra-Hofi, sem enn sitja i stjórninni. Fyrir Árnessýslu: Ágúst Helga- son, altaf, Vigfús Guðmundsson í Haga 1907—10, síra Ólafur Sæ- mundsson í Hraungerði 1910—12 og Guðm. Erlendsson i Skipholti síðan 1912. Fyrir Kjósar- og Gullbringu- sýslu: Rjörn Bjarnarson í Graf- arholti 1907—21, Bogi Þórðarson á Lágafelli 1921—24 og siðan 1924 Kolbeinn Högnason í Kolla- firði. Fyrir Borgarf jarðarsýslu: Hjört- ur Snorrason á Skeljabrekku 1907—15, Jón Hannesson í Deild- artungu 1915—20. Þá gekk nokk- ur hluti sýslunnar úr fjelaginu, en suðurhrepparnir, sem enn eru i fjelaginu kusu Bjarna hrepp- stjóra Bjarnason fulltrúa 1921— 28, en eftir hann Pjetur Ottesen alþm. 1928—30. Fyrir Mýrasýslu: Guðmundur Ólafsson á Lundum 1907—19 og Davíð Þorsteinsson á Arnbjarg- arlæk 1919—20. Endurskoðendur fjelagsins liafa alla tíð verið Eggert Bene- diktsson í Laugardælum og Ólaf- ur Ólafsson í Lindarbæ. Erfiðleikar voru ýmsir hjá f je- laginu hin fyrstu ár, eins og oft- ast þegar hrinda á nýmæli i fram- kvæmd. En fjelagsmenn hafa sigrast á þeim, og f jelagið stend- ur nú föstum fótum og getur með ánægju rent huganum yfir liðin 23 ár. Það hefir brotið ísinn: kjötverslunin er orðin alt önnur en hún áður var og varan sjálf alt önnur. Og fjelagið hefir lagt undir sig starfsvið, sem útlend- ingar voru einir á áður: sýnt að hægt er að búa til „dósamat" hjer á landi og hagnýta ýmislegt það, sem áður var talið einskis virði, t. d. garnirnar. Það hefir ástund- að efling bændastjettarinnar og bætt þjóðarhaginn um leið og stendur nú reiðubúið til að starfa áfram að þjóðþrifum á sínu sviði.
Beinir tenglar