F A L K I N N 75 Hlutafjelagið HAMAR Þegar floti vjelknúinnaskipaúr járni og stáli fór að aukast hjer á landi varð fljótt brýn nauðsyn á, að hjer kæmi á fót smíðastöð, er annast gæti stærri og smærri viðgerðir vjela, katla og skipa og steypt og smíðað stykki, sem bil- uðu í vjelunum. Ræður að líkind- um, að það hafi verið miklum kostnaði og óþægindum bundið að þurfá að fara til útlanda til þess að fá gert við bilanir á skip- unum. Það var með þetta fyrir aug- um, að hlutafjelagið Hamar var stofnað árið 1918 upp úr vjel- smiðju Gísla Finnssonar við Norðurárstíg. Stofnendur voru þessir: N. P. Kirk heitinn verk- fræðingur, er þá hafði dvahð hjer nokkur ár, og var yfirverk- fræðingur hafnargerðarinnar i Reykjavík fyrir hönd N. C. Mon- bergs í Kaupmannahöfn, Sveinn Rjörnsson þáverandi yfirdóms- lögmaður í Reykjavík, útgerðar- mennirnir Ágúst Flygenring, Jes Zimsen og Hjalti Jónsson og Otto Malmberg vjelaverkfræðingur. Er Malmberg sænskur að ætt en hafði verið starfsmaður hjá N. C. Monberg nálægt 20 ár. Var hann ráðinn framkvæmdastjóri fyrirtækisins og er það enn í dag. Hlutaf je fyrirtækisins var upp- haflega 105.000 kr. en hefir síð- ar verið aukið svo að nú er það 259 þúsund kr. Fjelagið keypti hús og áhöld Gísla Finnssonar og Járnsteypu Hjalta Jónssonar og Aug. Flygenring, en jók þeg- ar í stað við fullkomnum áhöldum og hefir jafnan síðan fylgst með öllum nýjungum i greininni til þess að geta boðið vandaða og fullkomna vinnu. Hefir Hamar jafnan haft ýmsa útlendinga i smiðjunni, ágæta fagmenn og vel kunnandi. Enn- fremur kent f jölda ungra manna iðnina og margir þeirra orðið dugandi menn í sinni grein. Á myndinni, sem er framan við þessa grein sjást byggingar Hamars og skal þeim nú lýst nokkuð. í aðalliúsinu er sjálf vjelasmiðjan niðri — þar eru m. a. vjelar allar til rennismíði og gef ur hin myndin nokkra hug- mynd um, að sumar vjelarnar þar sjeu ekkert smásmíði þvi að veifás úr 600 hestafla togara-vjel liggur þar i rennibekknum. Uppi í þessu sama húsi er ibúð for- stjóra, vita gluggar hennar út að Norðustíg, en í álmunni, sem liggur út að sjónum eru skrif- stofurnar. Fyrir vestan aðalhús- ið tekur við lág bygging, er þar verslun og vörugeymsla i austur- enda en i miðju eldsmiðja svo- nefnd og nær hún langt vestur ef tir húsinu. En vestast í þvi húsi byrja steypuskálarnir og taka þeir líka vestasta húsið, sem sjest í sömu röð, að ofanverðu við göt- una. Að neðanverðu við götuna er vestast „Model-verkstæðið" og ketilsmiðja en i eystra húsinu, sem liggur andspænis aðalhúsinu er m. a. koparsmiðja. Má marka af þessu, að starfsemi vjelsmiðju þessarar er ærið margþætt. Yfirleitt hefir Hamar öll hugs- anleg tæki til skipaviðgerða; þar er plötuverkstæði, járri- og málmsteypa, þrýstiloftsáhöld, á- höld rafmagns- og logsuðu o. fl. Að sjálfsögðu hefir fyrirtækið líka kafara i þjónustu sinni, til rannsókna og aðgerða á skipa- skemdum undir sjávarborði. Árleg umsetning Hamars var um 250 þúsund krónur fyrst í byrjun, en hefir þrefaldast á þeim tólf árum, sem liðin eru frá stofnun vjelsmiðjunnar. Eru það einkum togarar, sem leita viðgerða hjer og er nú svo komið, að islenskir togarar og línuveið- arar geta fengið alla viðgerð hjer til endurnýjunar í flokki (Klassi- ficering), nema þegar um botn- skemdir er að ræða, svo að taka verði skipið í þurkví til viðgerð- ar. Er það mikið mein, að ekki skuli vera til þurkví eða dráttar- braut nægilega stór til þess, að taka togarana á land. Hefir það verið framtíðardraumur fjelags- ins að koma hjer upp dráttar- braut og skipasmíðastöð, en því hefir seinkað vegna ýmsra hluta m. a. vegna þess að fjelagið mundi þurf a að auka stórum við hlutafje sitt. Til byrjunar ætl- aði f jelagið að leggja dráttarbraut fyrir alt að 250 feta löng skip og leitaði Alþingis um lán til þessara framkvæda, en þing- ið krafðist ábyrgð- ar bæjarsjóðs jafn- framt. Hefir þessi málaleitun ekki náð afgreiðslu ennþá, en þess er að vænta að aðilar málsins frá bæjarins hálfu greiði sem best og fljótast fyrir að þetta nauð- synjamál komist sem fyrst í framkvæmd. Erlendir togarar og flutningsskip leita oft til viðgerðar og eru þau orðin mörg, sem Hamar hefir gert við. En þó að vjelsmiðjan væri einkum stofnuð með það fyrir augum, að gera við skip, þá er þetta þó ekki orðið nema þáttur úr starfsemi hennar. Þeir hundr- að starfsmenn, sem þarna vinna eru færir í fleira. Er gaman að geta nokkurra verka, sem Ham- ar hefir unnið i öðrum greinum. Má meðal annars minnast á sam- setning og uppsetning túrbínu- röranna í Rafmagnsstöðinni við þjóðþrifa. Því það er ekki aðeins, að þessi stofnun hafi varnað miklu fje út úr landinu fyrir viðgerðir og ýmiskonar smíði, sem annars hefði orðiðað sækja til útlanda, heldur hefir hún jafnframt spar- að mönnum stórf je með því, að geta afstýrt þeim töfum og kostn- aði, sem óhjákvæmilega leiða af þvi, að senda skip til útlanda til viðgerðar. Og ef að hjer kæmi drátarbraut, sem tekið gæti á þurt stærstu íslenska togara, mundi þetta verða mikil framför enda þótt skip geti alla jafna far- ið til flokkunar til útlanda á þeim tima, sem þeim er hentugastur og siglt með fisk út. En bilanirri- ar spyrja ekkert að því, hvenær útgerðarmanninum sje hentug- ast að senda skip sitt til útlanda, og eru meira að segja stundum svo, að skipið mundi ekki kom- ast þá leið hjálparlaust. Sjest þvi hve mikilsvert það er hverri sigl- ingaþjóð að geta gert við skip sín sjálf. Fyrir nokkrum árum keypti Hamar vjelsmiðju Á. Flygenrings í Hafnarfirði og hefir útbú þar síðan. Þessari smiðju veitir for- stöðu Sigurður Finnbogason v j elaverkf ræðingur. Eins og áður er sagt stjórnar Otto Malmberg enn Hamri og er þess að vænta, að fyrirtækið njóti starfskrafta hans enn í Elliðaár og sölu ljóskerastólpa og masturhringa til ljósaveitunnar, smíði fjölmargra vitagrinda og vitalampa, flóðgáttahurðir í á- veiturnar austanf jalls, smíði guf u- katla fyrir lýsisbræðslur, Álafoss verksmiðjuna og fleiri fyrirtæki, t. d. fiskþurkunarhús, allskonar spil fyrir skip og báta, uppsetning kolakranans fyrir Kol og Salt á hafnaruppfyllingunni i Reykja- vík, uppsetning bliugeymiranna i Skerjafirði og í Viðey og fleira því um líkt. Járnsmíðavinnu ýmsa fyrir höfnina i Reykjavik og til ýmsra brúargerða hefir Hamar líka annast, ásamt mörgu fleiru. Fyrirtæki eins og Hamar er stór þáttur í sjálfsbjargarviðleitni þjóðarinnar og hefir verið til mörg ár. Skrifstofustjóri Ham- ars er Jón Gunnarsson, sem hef- ir starfað hjá firmanu frá stofn- un þess. En stjórn fjelagsins skipa nú Hjalti Jónsson fram- kvæmdarstjóri, Th. Krabbe vita- málastjóri og Gísli Johnsen kon- súll, en endurskoðendur eru Jes Zimsen kaupmaður og Geir Zoéga vegamálastjóri.
Beinir tenglar