Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fįlkinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fįlkinn

						F A L K I N N
Mustafa Kemal Ataturk,
Kemal Ataturk.
I.
Tíunda nóvember síðastliðinn
Ijest í Istambul hinn kunni ein-
valdi Tyrklands, Kemal Atatúrk,
sem án efa hefir verið lang dug-
legasti maðurinn, sem Tyrkja-
veldi hefir alið öldum saman. í
tilefni af dauða einvaldans birtir
„Fálkinn" grein um helstu æfi-
atriði hans og minnist að nokkru
á stærstu breytingar, sem orðið
hafa í Tyrklandi fyrir verknað
hans, sem telja má byltingu. Af
mörgum héfir honum verið líkt
vi® Pjetur mikla Rússakeisara
og aðalæfistarf þeirra er sama
að þvi leyti, að þeir ryðja vest-
rænni menningu braut með þjóð-
iim sínum.
II.
Sú mongólskra þjóða, sem öld-
um saman hafði yfir sjer mest-
an ægishjálm voru Tyrkir. Þeir
eru kynjaðir austan úr Miðasíu.
Undir stjórn Ósmana á 14. öld
verða þeir öflugt herveldi, er
ekkert stenst fyrir. Æðsti maður
þeirra var kallaður soldán, og
voru soldánarnir snemma ein-
valdir og margir hverjum fram
eftir öldum hinir nýtustu menn.
Þar á meðal Múhameð II. og
Suleiman mikli.
Um miðja 15. öld var Tyrkja-
soldán orðinn svo voldugur að
hann settist um höfuðborg liins
byzantiska ríkis, Konstantinopel

og vann hana eftir nokkra um-
sát. Hjelt landvinningum Tyrkja
nú ört áfram á Balkanskaga, um
Ungverjaland og Suður-Rúss-
land. Seint á 17. öld settust þeir
lím Vínarborg. Sjer enn merki
skothríðar þeirra á einu stærsta
kiikjuhúsi   borgarinnar.   En   nú
Svo skall á heimsstríðið. Fyrir
áeggjan tyrknesks stjórnmála-
manns, er hjet Envar Pasha,
snerust Tyrkir í lið með Mið-
veldunum. Hann hafði fengið
herforingjamentun í Þýskalandi
og var einn aðalmaðurinn fyrir
Ungtyrkjahreyfingunni, sem mik
Kemal Atatiirk má með rjéttir kalla föður hins nýja Tyrk-
lands. Hann var afburða mikilmenni, bæði sem hershöfð-
ingi og stjórnvitringur, þó að grimmur þætti hann nokk-
uð. Frá stofnun lýðveldisins og til dánardags hans, er bar
að fyrir fáum vikum, var hann alveg einvaldur í
Tyrklandi.
var toppnum náð. Mið-Evrópu-
þjóðirnar sameinuðust gegn
þeim og sigruðu þá skamt frá
Vín.
Æfi þjóðanna má oft likja við
mannsæfina.   í  sögu  þeirra  eru
ið gætti um skeið í landinu, og
hleypti byltingu af stað 1908, rak
soldán frá völdum og tók þau
í sínar hendur. Sú hreyfing hafði
á stefnuskrá að semja sig að
siðum vestrænna þjóða. í heims-
Frá  Isíambul   (Konstantinopet).
Ismel Pasha hinn nýji forseti
Tyrklands.
æsku, manndóms- og elliár. Og
einkenni þessara tímabila eru
glögg í sögu tyrknesku þjóðar-
innar. Þjóðin hafði náð mann-
dómstindinum, hátindinum, og
nú fór henni að hnigna. Smám
saman mistu Tyrkir svo lönd sín
hér i Evrópu. Fyrst þau er
í'jarst lágu sjálfu Tyrklandi og
síðan eitt af öðru.
Grikkir brutust undan oki
þeirra 1830 og þegar kom lengra
fram á 19. öldina fóru aðrar
Halkan-þjóðir að dæmi þeirra.
Og nú var alment farið að kaJOLá
liina herskáu þjóð, Tyrki, „sjúk-
linginn", en áður hafði hún vak-
ið ótta og skelfingu allra nær-
liggjandi þjóða. Árið 1911 tóku
ítalir Tripolis af Tyrkjum og
ári seinna skall svo á Balkan-
ófriðurinn, er lauk með hræði-
legum ósigri Tyrkja, svo að þeir
mistu allan meginliluta þeirra
landa sem þeir áttu eftir í Ev-
rópu. —
styrjöldinni biðu Tyrkir hið
mesta niðurlag. Voru allar líkur
til þess fyrst eftir heimsstyrjöld-
ina, að tyrkneská ríkið mundi al-
veg líða undir lok. En þá rís upp
sá maður, er telja má höfund
hins nýja tyrkneska ríkis, og
skal nú sagt frá honum i stuttu
máli.
III
Mústafa Kemal var fæddur í
Saloniki, sem áður hjet Þessa-
lonika, árið 1880. Voru foreldrar
hans bæði tyrknesk og faðir lians
fremur lágt settur embættismað-
ur, enda fátækur.
Mústafa komst þó í herfor-
ingjaskóla, og þótti duglegur
námsmaður, einkum i sögn og
stærðfræði. En fáskiftinn þótti
hann í meira lagi og þögull í
skólanum og eignaðist fáa vini.
Metorðagirndin, sem jafnan var
eitt aðaleinkenni hans síðar, kom
rnjög glögt i ljós strax í skóla.
Sem kornungur maður gekk
hann ungtyrknesku hreyfing-
unni á hönd, en eftir því sem
hann koinst til meiri áhrifa í
henni kom það í Ijós, að hann
og Envar Pasha, áttu ekki skap
saman.
Mústafa Kemal tók bæði þátt
í Tripólisstriðinu og Balkanó-
friðnum og gat sjer þó ungur
væri ágætan orðstír. Og i heims-
ófriðnum vakti hann á sjer mikla
atliygli fyrir herkænsku og
stjórnsnilli, þegar hann varði
Gallipóliskagann fjlrir árásum
Englendinga og Frakka og varð
þeim þar aldrei neitt ágengt, þó
að þeir hefðu miklu meira lið.
Annars er það álitið að Mústafa
Kemal hafi verið á móti þvi að
Tyrkir færu i stríðið, en ráð
Envar Pasba máttu sin meira.
En talið er að óvildin milli
þeirra hafi magnast við þetta.
Eins og almenningur veit guldu
Tyrkir hin mestu afhroð í stríð-
inu og sömdu þeir uní vopna-
Jilje i Mudros áður en hin Mið-
veldin gáfust upp. Tyrkneska
stjórnin varð að ganga að afar
hörðum friðarskilmálum á fundi,
er síðar var haldinn í Sevrés.
Samkvæmt honum fengu þeir
ekkert land í Evrópu nema Kon-
slantinopel og eilítinn landskika
út frá borginni. Og i Litlu-Asíu
voru þeir sviftir bestu landshlut-
Linum, meðfram ströndinni, og
öllum helstu borgunum. M. a.
hinni fornfrægu borg, Smyrnu.
Voru Grikkjum ætluð þessi
lönd. Kemal, sem var eldheitur
ættjarðarvinur, sveið mjög sárl
niðurlæging þjóðar sinnar, ekki
síst fyrir það, að áður hafði hún
verið mikil og voldug þjóð.
Honum  tekst að vinna margt
Síðasta  myndin   af  Kemal  Atatiirk.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16