Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fįlkinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fįlkinn

						F Á L K I N N
I.
Jeg er staddur á götu i Helsing-
fors ásamt finskum kunningja mín-
um. Fólkstraumurinn líður fram hjá
jafnt og þjett. Andlit koma og hverfa,
án þess eftir þeim verði verulega
tekið, enda mœtti það æra óstöð-
ugan á fjölfarinni götu í stórri borg.
Eri þarna kemur maður á götunni,
sem athyglin beinist nú öll að. Og
mjer verður aS spyrja fjelaga minn
hvort hann þekki manninn. Hann
kveður svo vera. Maðurinn er eng-
inn annar en Mannerheim marskálk-
ur — frelsishetja Finna.
Nú var hepnin með mjer. Hann
var maðurinn, sem jeg þráði mest
að  sjá af öllum Finnlendingum.
Hann gengur hægt fram hjá, ljett-
um, taktföstum skrefum, hár, grann-
ur, beinn og tigulegur, þó að kom-
inn sje yfir sjötugt. Augun eru grá-
blá og andlitsdrættirnir bera vott
um karlmensku og festu. Hann hefir
óræk einkenni hins norræna kyn-
stofns. Það leynir sjer^ekki, að það
er enginn meðalmaður, sem gengur
þarna fram hjá. Hvar sem hann
færi mundi verða eftir honum tek-
ið, svo glögg eru aðalsmerki per-
sónuleika  hans.
ÞJOÐHETJA FINNA -
MANNERHEIM  MARSKÁUUR.
Mannerheim  marskúlkur.
í eftirfarandi grein verður rætt
um æfi Mannerheims og þá þýðingu
sem starf hans hafði i frelsisbaráttu
Finna. Af einstökum mönnum á
hann meiri þakkir skildar fyrir
frelsi þjóðarinnar, en nokkur annar,
enda játað af miklum þorra hennar.
n,
Carl Gustaf Mannerheim, eins og
hann heitir fullu nafni er fæddur
4. júni 1867 á finska aðalssetrinu
Villnas. Sje leitað langt fram i tím-
ann á hann ættir að rekja til Hol-
lánds eða Þýskalands. Á 17. öld var
einn forfeðra hans búsettur í Giivle
í Svíþjóð og var þar aðlaður og
fekk nafnið Mannerheim. Einn af
bestu mönnum ættarinnar, Carl Erik
Mannerheim fluttist til Finnlands á
ofanverðri 18. öld, og hefir ættin
haldist þar við siðan. Faðir Manner-
heims marskálks var kammerjunker
Carl Robert Mannerheim. Árið 1863
giftist hann Helenu von Julin, konu
af tignum ættum. Henni hefir verið
lýst þannig: „Frú H. Mannerheim
var glaðlynd og djúpúðug, elskuð
af háum sem lágum, lofuð af vin-
um og þjónustufólki sem framúr-
skarandi góð og göfug kona". —
Carl Robert Mannerheim var henni
um margt ólikur. Hann var gáfaður
maður, en mjög orðhvatur. Hann
unni mjög bókmentum og listum.
Hann var mikill ættjarðarvinur og
rekinn úr háskólanum í nokkur ár
fyrir opinbera andúð sína á rúss-
nesku stjórninni. Carl Robert var
maður óstöðuglyndur, og átti erfitt
með lengj fram eftir æfinni að
halda kyrru fyrir á sama stað, held-
ur var hann i sífeldum ferðalögum.
Á efri árum gerðist hann kaup-
sýslumaður í Helsingfors og dó
þar 1914. Kona hans dó miklu fyr.
Þau hjónin eignuðust 7 börn, 4 syni
og 3 dætur og urðu þau öll dugandi
manneskjur,  hvert  á sínu sviði.
Sem barn þótti Carl Gustaf all
uppvöðslusamur. Það eru höfð eft-
ir móður hans þessi orð: „Jeg get
verið fullkomlega róleg um hin
börnin, en hvað verður um Gústaf?"
Snenima -komu í ljós hjá honum
góðar gáfur, og erfði hann flesta
bestu  kosti  beggja  ættanna.
Strax gætti þess hjá honum sem
unglingi, sem óvanalegt er um þá,
djúprar virðingar fyrir öllum þjóö-
legum   einkennum   og   fornmenjum.
Hann var settur ungur til menta.
Varð hann stúdent í Helsingfors
árið 1887, en hernaðarfræði hafði
jafnan tekið mjög upp hug hans og
var hann útskrifaður af herforingja-
skóla Pjetursborgar árið 1889. Og
skömmu síðar kvæntist hann rúss-
neskri hershöfðingjadóttur, Anas-
tasia Arapoo að nafni.
Um þessar mundir var samband-
ið milli Rússa og Finnlendinga besl
sem það nokkru sinni var og komst
fjöldi Finna til mikilla metorða í
hernum og þar á meðal Manner-
heim, sem gekk nú i þjónustu rúss-
nesku keisarastjórnarinnar.
Hann hækkaði í metorðum stig af
stigi eftir því sem árin liðu. Og í
stríðinu milli Rússa og Japana 1904
—1905, sem hann tók þátt í, var
hann gerður að ofursta. Að þvi
stríði loknu kom Mannerheim til
Helsingfors, en þá hafði hann ekki
komið þar lengi og tók hann sæti
á stjettaþinginu 1906, sem var hið
síðasta í sinni röð. Um alllangt skeið
var Mannerheim í lífverði Rússa-
keisara og má m. a. marka af því
hvaða mætur hafa verið á honum
hafðar í hinum rússneska höfuðsta?
En einn allra merkilegasti áfang-
inn á æfileið Mannerheim er þátt-
taka hans í rannsóknarleiðangri
rússneska herforingjaráðsins á ár-
unum 1908—1910 um alla Mið-Asíu.
Var það ferðalag hin mesta þrek-
raun og við ótal margar torfærur
að stríða. Það er talið að Manner-
heim haí'i farið 14 þúsund kílómetra
á hestbaki í þessari för. Loftslagið
var hið óhollasta með köflum, ýmist
sleikjandi hitar eða nístandi frost,
og herskáir þjóðflokkar voru á leið-
inni, sem litu þessa ferðalanga,
sumir hverjir að minsta kosti, alt
annað  en  hýru  auga.
Á þessu ferðalagi safnaði Manner-
heim saman óhemju miklum fróð-
leik, bæði frá landfræðilegu, þjóð-
fræðilegu og sögulegu sjónarmiði.
ÖIl þau gögn, sem hann safnaði á
ferðalaginu gaf hann finskum vis-
indastofnunum og sýndi með því
hug sinn til Finnlands, þrátt fyrir
langa fjarveru.
Þegar heimsstríðið skall á 1914
var Mannerheim orðinn hershöfðingi
í Varsjá. Hann barðist sem hers-
höfðingi í Rússlandi á árunum 1914
—1917 í Póllandi, Galisíu, Búkóvínu
og Bessarabíu. En nú skall byltingin
á, og olli straumhvörfum í lifi hans.
Heimþráin í brjósti hans hafði æ
betur látið til sí'n heyra eftir því
sem hann eltist. „Það er eins og
forsjónin tæki í taumana" á Manner-
heim að hafa sagt. Rjett um þessar
mundir sem byltingin hófst dalt
hann af hestbaki og fór úr liði á
fæti. Þarna var tækifærið lagt upp
í   hendurnar   á   honum.   íhugunar-
stundin rann upp. Hann gekk i sig.
Hann legst á spítala í Odessa og
sækir um lausn frá embætti og bygg-
ir umsóknina „á stjórnmálalegum á-
rekstri." Keisarinn hefir verið rek-
inn frá völdum og þvi er hann laus
allra mála. Han fekk lausn. Þegar
honum er batnað heldur hann á
leið heim — heim til Finnlands. Þá
var komið fram í desembermánuð
1917 og Lenin hafði náð völdum
víða  í  Rússlandi.
Það var sannarlega áhættufull
ferð sem Mannerheim tókst á hend-
ur þvert í gegnum Rússland. Ekki
fekst hann til að dulbúa sig, heldur
klæddist   sínum   herforingjabúningi.
Einu sinni ætluðu bolshevikkar
að stöðva hann í lestinni, en Mann-
crheim tókst að sleppa áfram, með
naumindum þó. Hann var átta daga
á leiðinni til Pjetursborgar, þar sem
hann dvaldi nokkra daga. „Þeir
mega höggva af mjer hendina, en
að fá hana til að skrifa undir holl-
ustueið þeim til handa kemur ekki
til mála,"  á  hann  að  hafa  sagt.
Seint í desember komst svo Mann-
erheirn  til  Finnlands.
III.
Nokkrum dögum áður en Manner-
heim kom til Finnlands höfðu Finn-
ar undir forystu P. E. Svinhufvud
lýst yfir sjálfstæði sínu — það var
6. des. 1917. — Ætla hefði mátt að
öll þjóðin hefði staSiS saman um
þessa yfirlýsingu, en það var öðru
nær. Rússneska byltingin hafði þeg-
ar náð til Finnlands og hún hafði
ekki aðeins gripið um sig meðal
rússnesku setuliðsveitanna þar.
heldúr meðal landsbúa sjálfra. —
Hefðu rússnesku sveitirnar verið
einar hefði vandinn verið minni
fyrir stjórnina. En mikil verkföll
höfSu veriS i nóvember og þaS hafði
æst fólkið upp til byltingar, sem
óspart hafði verið alið á af rúss-
neskum sendimönnum.
Það var erfið aðstaðan hjá Svin-
hufvud stjórnarforseta, rússneskur
her í landinu, er naut hylli nokkurs
hluta    þjóðarinnar.           i
Stjórnin hafði ekkert herlið að
styðjast við nema skotfjelög á víð
og dreif um landið — og sem her-
lið má nærri geta hvernig þau voru
útbúin — þó að síðar meir yrSu
þau nokkur uppistaSa í her Mann-
erheims. Og þaS sem verst var var
að fjelögin höfðu enga sameigin-
lega yfirstjórn. — Það vantaði for-
ingjann sem fjelögin bæru traust til.
Sjálft þingið var máttlaust, því
áð fulltrúar sosialista voru mjög
margir og stóðu í nánu sambandi
við  bolshevikkastjórnina  rússnesku.
Svona er nú ástandið, þegar Mann-
erheim kemur til Helsingfors í miðj-
um   desember   1917.
Þó að Mannerheim hefði reynst
keisarastjórninni trúr, þá hafði hann
þó verið tengdur trygðaböndum við
ættland sitt og óskaði einskis heit-
ar en að Finnland mætti verða
friálst og fullvalda ríki, er losaði
sig undan yfirráðum Rússa. Þegar
Bobrikoff uppþotið varð 1906 hafði
rússneska stjórnin rekið bróður
hans, háttsettan fjármálamann í
Helsingfors, úr landi. Þetta sveið
Mannerheim mjög sárt, þó að ekki
gæti hann að gert.. Á leið sinni
gegnum Rússland hafði hann sjeð
eyðileggingarstarfsemi bolshevikka
og langaði að firra land sitt henni
ef unt væri. — Það var því fullkom-
in hauðsyn að losna undan Rússum
áður en byltingin breiddist veru-
lega út til Finnlands. Það þoldi ekki
bið. Hann sá strax af stjórnmála-
legri glöggskygni sinni, að stjórn-
leysið var yfirvofandi og það varð
að girða fyrir það í tíma. Hann sá
að sjálfstæðisyfirlýsingin frá 6. des.
var aðeins nafnið eitt, ef ekki var
til vopnað herlið til að halda vörð
um hana.
Stjórn Svinhufvud hafði vilja til
þess að halda uppi aga, en vantaði
máttinn. Hún hafði að visu sett
gamlan herforingja, er verið hafði
í þjónustu Rússa, yfir skotfjelögin,
en hann dró sig í hlje, þegar Mann-
erheim kom til sögunnar.
Mannerheim tókst að sannfæra
stjórnina um það, að koma yrði
upp herliði í hjeraði, þar sem mætti
Ireysta fólkinu til hollustu við hana,
en það var í Austurbotnum að hans
hyggju.
Óeirðum og uppþotum fjölga^i
dag frá degi í landinu. Stóðu sosial-
istar að þeim með stuðningi Rússa.
Og stjórninni var ekki unt að halda
uppi reglu. Það kom æ betur" í ljós
hvað bjó að baki þessum uppþotum.
Það var hugmyndin um „alræði ör-
Svinhufviul fyrv.  forseti.
eiganna"   að   rússneskri   fyrirmynd.
8. jan. 1918 tilkynnir Svinhufvud
stjórnarforseti á þingi, að nokkur
ríki, þar á meðal sum stórveldin,
hafi viðurkent sjálfstæði Finnlands.
Þann sama dag taka byltingarmenn
landstjórahúsiS í Helsingfors og
aðrar opinberar byggingar. Sem svar
við þessu samþykkir þingið meS
97 atkvæðum gegn 85, „að gera alt
sem hægt er til að skapa sterka
stjórn og halda uppi aga og reglu i
landinu". Og felur Svinhufvud nú
Mannerheim að hafa á hendi yfir-
stjórn lögreglumálanna. Plaggið, sein
Svinhufvud sendi Mannerheim 27.
jan., síðasta þingfundardaginn, er
enn til. Svinhufvud bendir á hvorl
ekki muni rjett að fá hjálp erlendis
frá til að hakla uppi reglu í landinu,
en því er Mannerheim algjörlega
mótfallinn.
Mannerheim hafði mikla reynslu
sem herforingi eins og sjá má af
þvi sem áður hefir verið um hann
sagt, en hann hafði hingað til stjórn-
að stórum hersveitum vel búnum að
vopnum og vistum með nýtisku
hernaðarlega þjálfun. Nú átti hann
að bæla niSur uppþot og reka
hernaS meS litt æfðum her, ósam-
æfðum skotfjelögum, sem vantaði
nauðsynleguslu vopn, gegn skipu-
lögðum hersveitum. Hann gerði sjer
von um vopnasendingar frá Svi-
þjóð, en sænska stjórnin bannaði
vopnasölu til Finnlands. Herdeild-
in, sem hann byrjaði með saman-
stóS aðallega af bændum og var
langsamlega verst út búni herinn,
sem hann hafði nokkru sinni stjórn-
að, þó að hvorki skorti hann hreysti
nje eldmóð. — Það hafði verið von
Mannerheim,   að   öll   þjóðin   mundi
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16