Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fįlkinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fįlkinn

						F Á L K I N N

Nýja-Sjáland

Nú þegar ragnarökkur stýrj-

alda og eyðileggingar færast yf-

ir hinn gamla heim, hvarflar

hugur vor stundum vestur um

haf yfir til Bandaríkjanna og

annara velda vestan liafs; marg-

ir þeir, sem bölsýnir voru á

framtíS Evrópu, vona aS nýi

heimurinn verði arftaki menn-

ingar hvíta kynstofnsins, ef alt

hrynur i rústir í Evrójm, og

sumir menn lita vonaraugum

til hinna miklu æfintýralanda

suðurhafsins, sem að mestu

leyti eru bygð hvitum mönnum,

þ. e. Ástralía og þó einkum

Nýja-Sjáland, sem á síðari áv-

um hefir meira og meira dregið

að  sjer  athygli   heimsins.

Nýja-Sjáland er yngst land-

námsveldi hvíta kynstofnsins,

fundið og numið seinna en

sjálfur nýjasti heimurinn, Ástr-

alía. Það liggur í Suðurhafinu

miðju langt frá öðrum löndum

og var með öllu ókunnugt hin-

um miklu siglingagörpum Spán-

verja og Hollendinga löngu eft-

ir að þeir höfðu fundið Ástral-

íu og Kyrrahafseyjar. Sjógarp-

urinn Abel Tasman, sem á 17.

öld rannsakaði Ástralíustrendur

og fann eyju þá, sem við hann

er kend (Tasmanía), fann Nýja-

Sjáland en hafði þar skamma

dvöl og landið hvarf aftur í

gleymsku uns Englendingurinn

James Cook sæfari fann það

aftur 1768 á siglingu sinni

kringum hnöttinn og helgaSi

konungi Stóra-Bretlands land-

ið. Eftir það fóru enskir og

norskir siglingamenn og hval-

veiðimenn að venja koniur sín-

ar til landsins.

En löngu eftir að Ástralía var

numin og bygð enskum mönn-

um var Nýja-Sjáland ókannað

og óháð hvítum mönnum; það

var ekki fyr en rjett fyrir 1840

að Englendingar í alvöru köst-

uðu eign sinni á landið, mest

vegna þess að Frakkar voru

farnir að ásælast það. En það

varð erfiðara fyrir Englendinga

aS leggja -Nýja-Sjáland undir

sig en Ástralíu.

Nýja-Sjáland var bygt her-

skáum Malajaþjóðflokki sem

nefndust Maoríar og sem í flestu

stóðu hinum frumstæðu svörtu

frumbyggjum Ástralíu langtum

framar. Hvað eftir annað háðu

þeir mannskæðar styrjaldir við

hina ensku landnema sem urðu

jafnvel að fá hernaðarhjálp frá

Englandi en að lokum voru þó

Maoríar gersigraðir og fullur

friður komst á meðal þeirra og

hinna hvitu innflytjenda

skömmu eftir 1870.

Eftir 1870 streymdi fjöldi

manna frá Bretlandseyjum til

landsins alveg fram í lok 19.

aldar. Skógar og grasflæmi lands-

ins voru rudd og ræktuð og

breytt í blómlega akra og ald-

ingarða.

Hundiuið þúsunda af sauð-

um og nautgripum þöktu hátt

láglendi og heiðar landsins,, en

fjöllin voru rannsökuð og þar

fanst talsvert af gulli og öðr-

um málmum. Blómlegar iðnað-

ar- og verslunarborgir risu upp

við sjóinn, en inn til landsins

þutu upp sveitaþorp og stórbýli

'^æði á láglendinu og í fjalle

dölunum. Á skömmum tíma

varð Nýja-Sjáland blómlegasta

nýlenda breta. Þegar nýlendu-

mönnum óx fiskur um hrigg

hófu þeir ákafa baráttu fyrir

auknu sjálfsforræði, og að lok-

um varð landið enskt samveldis-

Iand með sjerstakt þing og rík-

isstjórn, sem í flestum innan-

landsmáhun er algerlega sjálf-

stæt enda þótt það lúti enskum

Iandstjóra.

Lengi fram eftir var Nýja-

Sjáland lítið kunnugt öllum

þorra manna í Evrópu og Am-

eríku. Ástralía og Canada og

hinar miklu nýlendur Breta í

Asíu og Afríku drógu að sjer

miklu meiri athygli. Að lands-

mönnum undanskyldum ferð-

uðust fáir til Nýja-Sjálands,

nema fáeinir vísindamenn, eink-

um landfræðingar, sem vildu

kynnast þessu fagra og svip-

mikla eldfjallalandi lengst suð-

ur í höfum.

Nýja-Sjáland er eitt af feg-

urstu löndum jarðar. Þegar

menn koma að ströndum Nýja-

Sjálands eftir að siglt hefur ver

ið eftir dimmbláum fleti suður-

hafsins, brosa við manni víð-

áttumiklar frjósamar sljettur,

með ökrum og beitilöndum,

grænum beítilöndum, þar sem

þúsundir sauðfjár og nautpen-

ings er á beit, og stórkostleg-

um tröllauknum skógum með

kárífurum og risavöxnum

burknatrjám. Litskrúðið á sljett-

unnm er fagurt og tilkomumik-

ið en í f jarska liggja há og hrika

leg fjöll snævi þakinn á efstu

tindum. Sumstaðar ganga fjöll-

in alveg fram að sjó út á ystu

annes, og djúpir firðir skerast

þar inn í landið milli hárra

fjalla, sem falla með bröttum

hlíðum að sjó fram. Snjór þek-

ur efstu tindana annars eru

fjöllin vaxin grænum og gulum

hálendisgróðri og undirhlíðarn-

ar þjettum og fögrum, en dimm-

um burknaskógi alveg niður að

sjó. Hvítfyssandi ár með foss-

um og flúðum falla dynjandi

um dalina í fjarðarbotnunum,

sem vaxnir eru hágresi og

kjarri. Innhjeruð landsins eru

að mestu fjalllendi vaxið dökk-

grænum burknaskógum, en upp

úr fjalllendunum gnæfa háir

bláhvítir jökultindar, sem ná

alt aS 4000 metra hæS. Milli

fjallgarSanna liggja djúpir dal-

ir meS djúpum vötnum, og um-

hverfis þau eru þorp og bæir,

akurlendi og víSáttumikil beiti-

lönd. Sumsstaðar er hálendið

eldbrunnið, og þar eru gígar

og eldborgir sem gjósa enn i

dag. Heitar laugar og hverir

finnast þar víða. Þar er Vaima-

ryn stærsti hver á hnettinum.

Hann gýs minnst 100 oft 200

stundum 4-500 metra í loft upp.

Fossafl og jarðhiti landsins

hefur verið tekið i notkun fyr-

ir Iöngu síðan.

Þar eru margar rafstöðvar

knúðar af fossafli og margir

bæir upphitaðir með hvera og

laugahita   (hitaveita).

Helmingur íbúa býr í borgum

og stórum þorpum en hinir í

sveitum, dreifðir um láglendi,

dali og fjallabygðir landsins í

örsmáum þorpum eða í einstök-

um býlum. Aðalatvinnuvegur-

inn er landbúnaður einkum þö

kvikfjárrækt og akuryrkja, en

aldinrækt, garSrækt og blóma-

rækt er lika mikil. LandiS er

ágætt sauSfjárland og óvíSa í

heimi sem er betri fjárhagur.

En kúakyn landsins er lika

ágætt og víða eru rekin stór

mjólkurbú með samvinnusniði.

MikiS er ræktaS á láglendum af

maís, hveiti og suðrænum ald-

inum, þvi jarSvegurinn er frjór.

Skógarhögg var áður mikiS

stundaS en er nú mjög aS leggj-

ast niður enda hafa skógarnir

verið eyddir mjög meðan ver-

ið var að nema landið. Slór

skógarsvæði eru nú friðuð og

ennþá er meira en % af landinu

skógi vaxið. Málmnám er tölu-

vert   einkum   gullnám.   Ár    og

vötn landsihs eru full af fiski

og í höfunum í kring eru góð

fiskimið, — Fiskveiðar eru því

töluvert- stundaðar eiiikum af

borgarbúum. Annars lifa íbúar

borganna mjög á iðnaSi, vérzl-

un og siglingum, sjómenn eru

þar góSir, enda eru þar viSa á-

gætar hafnir. Margir borgar-

búar lifa meSfram á jarSyrkju;

víSa er þaS svo aS lítill jarðar-

skiki fyrir utant»bæinn tilheyr-

ir hverju húsi,

Borgirnar í landinu eru flest-

ar litlár og standa oftast við sjó-

inn. Hin núverandi höfuðborg

er Wellington. Hún er mjög ný

borg reist 1839 og hefir um 150.

000 íbúa.

Ibúar ails Nýja-Sjálands eru

als   \y->   miljón.

Að flalarmáli er það lítið eitt

stærra en Bretlandseyjar (tæp-

lega 3 sinniun stærra .en  ísl.).

Landið er eyjabálkur með

tveimur stórum eylöndum og

fjölda smáeyjá. — Milli hinna

tveggja stóru eylanda liggirr

Cookswood.Norðan við það ligg-

ur hin svokallaða Norðurey en

fyrir sunnan það Suðurey, sem

er   slærri   en   miklu   strjáíbýlli.

Við strendur hinna stóru

eyja er fjöldi smáeyja og lengst

í suðri liggur Stewarteyja, sem

sí allstór, mjög frjósöm meo

fögruin  skógum.

Áuk heimalandsins eru Fidji-

eyjar og Sámóaeyjar undir yfir

stjórn Ný-Sjálendinga en enn-

þá ekki innlimaður í rikið.

Landinu er eins og áður er

sagt stjórnað af enskum lands-

stjóra, sem hefir ráðuneyti sjer

við hlið og þjóðkjörið þing með

100 meSlimum.

Þar af eru fjórir kosnir af

Maóríumj_ en hinir af hvitum

mönnum,

Allur meginþorri landsmanna

eru hvítir menn ættaSir af Bret-

lehdseyjum, afkomendur þeirra

sem á 19. öld fluttu til landsins

frá Englandi og Skotlandi. Dá-

lítið hefi'r líka fluttst til lands-

ins af fólki frá Svíþjóð og Dan-

mörku, en það fólk hefir horf-

ið innan'um hinn enska fjölda;

allir íala á ensku og flestir eru

mótmælendatrúar.

Enda þótt stutt sje síðan land-

ið var numiS eru Ný-Sjálending-

ar þó orðnir sjerstök þjóð, sem

í menningarsiðum og venjum er

talsvert frábrugðin Englending-

um. Þjóðarkendin er sterk, og

metnaðurinn gagnvart Englend-

ingum og Ástralíumönnum mik-

ill.

Ný-Sjálendingar eru í því frá-

brugðnir Englendingum að þeir

eru fyrst og fremst bændaþjóð,

sem á engar arfgengar yfirstjett-

ir, engan aðal og borgarastéttin

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16