Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fįlkinn

Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 18. Tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fįlkinn

						F Á L K 1 N N
Ásgeir   Sigurðsson   aðalrœðismaður.
Geo   Copland  stórkaupmaður
Berrie  stórkaapmaður.
Sigurður D. Sigurðsson ræðismaður.
VERZLUNIN EDINBORG FIMMTUG
VERSLUNARFRELSI í orði er
enn eigi nema níutiú ára gam-
ait, og á borði liálfu yngra. Og
athafnafrelsi til verslunar fengu
íslendingar raunverulega ekki fyrr
en með símasambandinu við út-
lönd   fyrir   tæpum   40   árum.
Þetta verða þeir að hafa í huga,
sem furða sig á því, að hér skuli
eigi vera til gamlar verslanir, sem
halda hundrað ára afmæli og þess-
konar. Á útlendum bréfhausum sjást
undir nafninu stofnár frá 17. eða 18.
öld. Hér er ekki neinu sliku til að
dreifa, í „álfu vorrar yngsta landi".
Aðeins ein verslun er til frá 17.
öld hér á landi, og hún er sérstaks
eðlis svo að Hörmangarar éð,a
„Handelscompagnie" náðu ekki til
hennar. Það er Reykjavíkur Apótek,
elsta firmað á íslandi, stofnað á
dögum hinnar algeru einokunar.
Það þarf engra skýringa við, að
íslendingar þurftu tíma til að not-
færa sér verslunarfrelsið frá 1856.
Dönsku selstöðuverslanirnar voru
rótgrónar og heimaríkar, og sam-
keppni við þær erfið nýliSum, sem
litið höfðu nema viljann til þeirra
hluta sem gera skyldi. Þegar líður
fram á seinni hluta aldarinnar sem
leið, fara þó að sjást íslenskar versl-
anir, er ekki voru reknar af hinum
svonefndu „islandske Köbmænd" i
Kaupmannahöfn, beinlínis eða ó-
beinlínis, heldur kaupmenn, sem
fara   að   leita   viðskifta   við   enska
Skömmu fyrir síðustu aldamót kom Ásgeir heitinn Sig-
urðsson hingað til Reykjavíkur norðan frá Akureyri
Hann keypti sér borgarabréf, sem var gefið út 10. maí
1895, og hóf verslun í Knutsonshúsinu við Hafnarstræti.
Verslunina nefndi hann „Edinborg". I félagi við hann
voru tveir Skotar Copland og Berrie, er komu mikið við
sögu Edinborgar fyrstu 20 árin. Þessi verslun var boðberi
nýrra tíma í íslenskri verslunarsögu, og mun hafa haft
meiri áhrif á viðgang frjálsrar verslunar á Islandi en
nokkurt annað fyrirtæki í sögu þjóðarinnar.
heildsala og sníða sér stakk eftir
enskum fyrirmyndum. Þorlákur O.
Johnson var fyrstur þeirra, og um
margt brautryðjandi í íslenskum
verslunarháttum.
En það féll i hlut Ásgeirs Sigurðs-
sonar að veita nýjum straumum inn
i islenskt verslunarmálasvið. Ungur
hafði hann dvalið i Edinborg i
Skotlandi, hjá Jóni A. Hjaltalín
frænda sínum, sem þá var hóka-
vörður þar, en síðan skólameistari
á Möðruvöllum. Og í Edinborg fékk
Ásgeir verslunarskólamenntun og
kynnist verlunarháttum mestu
verslunarþjóðar heimsins. Ásgeir var
einlægur framfaramaður og góður
Islendingur., Var þvi furða þó að
hann vildi freista að koma ein-
hverri hræringu á þá kyrrstöðu,
sem óneitanlega grúfði yfir vötnun-
um   í   íslensku   verslunarlifi?
Hann stundaði verslun á Akur-
eyri nokkur ár áður en hann stofn-
aöi Edinborg, og tók mikinn þátt
í félagslífi þar, gaf meðal annars
út blað, sem nefndist „Jón rauði"
og nokkur blöð af „Bindindistíðind-
um". En með stofnun Edinborgar
hefst hið eiginlega æfistarf hans.
Helstu verslanirnar í Reykjavík
1895 voru „Thomsen, Bryde og
Fischer" allt gömul stórveldi í land-
inu. Það mun eigi ofsagt, að þær
hafi litið hinn nýja keppinaut horn-
auga, ekki síst af því, að hann tók
upp ýmsa nýja siði, Lánsverslun
skyldi afnumin! En i þá daga var
lítið um peninga manna á milli.
Landsbankinn var eini banki lands-
ins og seðlavelta hans var innan
við miljón krónur! Kaupmennirnir
voru bankarnir og reikningarnir
voru gerðir upp árlega, eSa i raun-
inni ekki það þvi að þeir ríku áttu
inni hjá kaupmanninum frá ári til
árs og þeir fátæku skulduðu frá
ári til árs.
Björn   Hjaltmted   sölustjóri.
Haraldur Á. Sigurðsson leikari.           Pétur  Jóhannsson  skrifstofustjóri.
En í Edinborg skyldi hönd selja
hendi. „Lítill ágóði — fljót skil"
er enn letrað yfir dyr verslunarinn-
ar. Peningarnir áttu að vera fljótari
í snúningum en áður, umsetjast oft-
ar en einu sinni á ári. Og það gerði
aftur mögulegt að selja ódýrar en
ella og sæta betri innkaupum, en
hægt væri að fá með því að „versla
upp á náð". Viðskiftavinurinn kom
ekki í Edinborg til að „taka út" og
„leggja inn" — hann kom til þess
að  kaupa  og selja.
Þetta var bylting. Það vakti nærri
eins mikla furðu hjá sumum, eins
og þegar Mustafa Atatyrk ætlaði að
fara að kenna Tyrkjum að lesa. Hér
var í rauninni verið að kenna staf-
róf nýrra verslunarhátta, því að þetta
var óþekkt að öðru en því, að ein-
stöku útlendingar, og þá fyrst og
fremst enskir menn, höfðu keypt
hér fé og hross á fæti, og svo munu
„Spekúlantarnir" svonefndu hafa
verslað fyrir peninga út i hönd,
oftast nær. En þetta voru lausaversl-
anir   en   ekki   fastar.
Ásgeir Sigurðsson var ekki einn
um Edinborg. í félagi með honum
var firmað Copland & Berrie og
voru þeir meðeigendur Edinborgar
í 22 ár, eða til 1917. Brátt hófst
samkeppni milli Edinborgar og eldri
verslananna, einkum Thomsen. —
Ditlilev Thomsen færði mjög út
kvíarnar upp úr aldamótunumt tók
upp fjölbreyttari deildaverslun en
áður hafði þékkst og nefndi Thom-
sens-Magasin. Samkeppnin var hörð
milli verslananna. Þá komust t. d.
eldspýturnar niður í þrjá aura búnt-
ið. En þá þóttu það líka firn, að
hæsti gjaldandinn í Beykjavík borg-
aði 300 krónur i útsvar. Honum
var vorkennt — þaS var svo hátt!
Leikar hafa fariS svo, að nú eru
allar þessar þrjár verslanir liðnar
undir lok, en Edinborg lifir. En
ýmsar innlendar verslanir eru til í
höfuðstaðnum, sem eldri eru en hún.
í fljótu bragði man ég að nefna
Versl. Geirs Zoéga á Vesturgötu,
Brynjólfs H. Bjarnason i Aðalstræti,
Jóns Þórðarsonar i Bankastræti og
svo elstu sérverslun landsins: Lárus
G. Lúðvigsson og bókaverslanir Sig
Kristjánssonar og Sigf. Eymunds-
sonar.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16