4 £#£ ^« 3e#& &*& &#g ^« &*& ^« &#£ ^« &#£ &#•£ ^ JÓLABLAÐ FÁLKANS 1951 jRÁ ÞVÍ í barnæsku hafSi mig ^J dreymt um aS sjá stærstu skepnu hnattarins spenglifandi og í sínu rétta umhverfi. Einhver hafSi sagt mér aS fíllinn væri ekki nema smádvergur í samanburöi við suma hvali, og ég hafði einhverja nasasjón af því, að til að sjá fil þyrfti maður að fara alla leiS suður til Afríku, en hvalir væru til við ísland. Mér fannst því ekki alveg vonlaust um að ég fengi einhvern tíma að sjá meira af hval en súra rengisbita, sem við fengum alltaf um sláttinn heima, og þótti víst miklu meira sælgæti í mínum munni en rjómaís þykir í Reykjavík núna hjá börnum á líkum aldri og ég var þá. — Hins vegar hefi ég um aldur og ævi strikað út vonina um að komast til Afríku til að sjá fíla i réttu umhverfi, en verð að láta það duga að hafa séð þá í dýragörðum og fjölleikahúsum. Núna í sumar rættist vonin um að Hvalurinn skotinn. á laugardagsmorguninn og þá getur þú orðið samferða!" Eg þáði boðið og var glaðvaknaður heilurn klukkutíma áður en, ég hefSi þurft. Og svo kom bíll Sigurðar, — það var ekki lúxus- bíll heldur stór vörubíll með góðum sætum fram í. Sigurður var sem sé að fara alla leið norður á Akureyri, en ætlaði aðeins að hafa stutta við- dvöl á olíustöðinni í Hvalfirði. Við höldum svo af stað úr höfuð- horginni fjórir saman á stóra bílnum: Bilstjórinn, Sigurður, sem ég kalla „olíukonung", Geir Stefánsson lög- fræðingur og kaupsýslumaður og ég. Eg faélt að við mundum aka rakleitt neðan úr bæ. En oliukóngurinn Sig- urður, biður bílstjórann að fara á stöðina, og hún er undir Öskjuhlíð. Þar eru aðalstöðvar Olíufélagsins í Reykjavík. Þar sá ég fleiri tankbíla samankomna en ég hefi nokkurn tíma séð áður á íslandi, þar eru viðgerða- // Þegnr ég var í bvíilnum // fá að sjá lifandi hval. Áður hefi ég að vísu séð smáhvali lifandi, bæði höfrunga sem léku sér að þvi að synda í kapp við skip úti á hafi og eins horfði ég á marsvínaveiðina i Kópavogi fyrir mörgum árum. En i sumar komst ég i hvalveiðiferð og sá reglulega hvali. Það kann að vera að sumum þyki fyrirsögnin fyrir þess- ari grein nokkuð djörf, bæði af því að ég fór ekki „í hvalinn" sömu leið- ina og Jónas spámaður, sem þeir kölluðu svo á Vestfjörðum í gamla daga, nema hálfan annan sólarhring. Svo að eiginlega er það karlagrobb og óheiSarleg samkeppni bæði við hvalveiðimenn og Jónas að segja að ég hafi verið „i hvalnum." Eg bið þá að afsaka það við mig. íslendingar og hvalurinn. Ofuriítið sögulegt yfirlit um hval- veiðar við ísland á síðustu áratugun- Sögubrol úr skcmmtilcgri ferð Á leið til lands með veiðina. um verð ég að segja hér, áður en ég „fer í hvalirin". Annars eru til sögur um hvalveiðar í Norðurhöfum frá þvi fyrir nokkrum öldum, og voru Spán- verjar þá fremstir og drápu aðailega þá hvali, sem syntu hægt, og seinfær skip með léleg vopn gátu elt þá uppi. Aldahvölf urðu i hvalveiðunum þegar Sven Foyn bjó til hvalskutul sinn eft- ir miðja öldina sem leið — hvala- byssuna. Hún hafði þau áhrif, að á fáum áratugum fækkaði hvalnum við Noreg svo, að Norðmenn fóru að leita á fjarlægari mið og hófu hvalveiðar hér. Það var langreyður, eða finn- hvalur, sem útgerð þeirra hér við land byggðist aðallega á, en þessi hvalur er undirstaða íslenskra lival- veiða í dag. Norðmenn tóku að stunda hvalveiðar hér við land um 1883, aðal- lega á Vestfjörðum en líka á Aust- fjörðum (Mjóafirði) um aldamótin. Það þótti atvinnubót i þessum fyrir- tækjum í byggðarlögunum, sem næst voru hvalveiðistöðvunum og þeir út- gerðarmennirnir Ellefsen og Berg, að maSur ekki nefnj fleiri, þóttu mætir menn. En þeir voru jafn óforsjálir og margir hafa veriS á undan þeim og eftir: þeir ráku rányrkju. Hvalstofninn gekk til þurrSar og íslenska ríkisstjórnin sá hvað til síns — og hvalsins — friSar heyrSi og friS- aSi hvalinn, eins og hún gerSi viS hreindýrin á árunum, þegar veriS var að gereyða þeim á Austurlandi, eihs og geirfuglinum var útrýmt. En stofn- inn rétti brátt við. Það var sýnt að hvalirnir vildu gjarna vera í nágrenni við ísland, ef þeir ættu nokkurn frið á sér, og ung afkvæmi þeirra fengju aS lifa til aS bjarga stofni sinum frá tortímingu. íslensk rikisvöld gáfu á sinum tima sérleyfi íslensku félagi, til hvalveiSa frá stöð á Vestfjörðum. Það var miðað við hve marga veiðibáta stöðin mætti hafa, en ekki lagðar neinar hömlur á hve mikið þeir mættu drepa ef veiðin yrði góð. Um sama leyti voru norsk skip farin að gera vart við sig hér í Faxaflóa — stór skip með veiðibáta, eins konar „fljótandi verksmiðja." Þeir veiddu m. a. ýmsa tannhvali, og bráð- duglegur „businessmaður" i Reykjavík gekk í þá daga með hvaltennur milli kunningja sinna og bauð þær til sölu. Hann var sniðugur og kallaði þær „íslenskt fílabein", og þetta mátti til sanns vegar færa. Það var hægt að nota tennurnar i neftóbaksbauka o. fl. Eftir stríðið síðara fóru íslendingar enn á ný að hugsa til hvalveiða. Og nú var stofnað hlutafélag um hval- veiði og sótti það um — og fékk sér- leyfi til reksturs stöðvar, sem hefði fjögur veiðiskip í förum. Það var með tilliti til hagkvæmrar aðstöðu inni í Hvalfirði, sem hlutafélagið HVALUR valdi sér bækistöð þar. Eigi var þar aðeins hafskipabryggja heldur og fjöldi af vel byggðum „bröggum", sem setulið Bandaríkjanna hafði látið eftir sig, og þess vegna var hægt að spara í stórum stíl gjaldeyriskostnað til inn- flutnings á byggingarefni. En hval- stöðin sjálf var ekki til. Hana þurfti að reisa úr grunni og einnig þurfti að kaupa vélar frá útlöndum. En ég ef- ast um, að nokkurt fyrirtæki, sem fjárhagsráðið hefir veitt gjaldeyris- leyfi til, hafi reynst jafn góður gjald- eyrisfjárstofn, tiltölulega, eins og ein- mitt þetta fyrirtæki í HvalfirSi. — Reksturinn hefir sem sé gengiS prýSi- lega, og eftir því sem á horfSist þegar ég „var í hvalnum" í sumar, hafði það sem af var veiðitímans gefið prýðilegan árangur. Á lciðinni „í hvalinn". Eirin góðan veðurdag cr ég á gangi i Austurstræti og mæti þar fornkunn- ingja mínum, Sigurði Jónassyni, og fer aS tala við hann um olíustöðina hans miklu inni í Hvalfirði, sem keypt hefir öll mannvirki Bandaríkjasetuliðsins þar efra. Og hann segir undir eins: „Kondu og sjáðu þau!" Eg spyr hann hvort hægt sé að komast þarna upp eftir með vélbát á hverjum dcgi, en þá segir hann: „Eg fer norður i land verkstæði fyrir bíla og margt annað. En það sem mér þótti minnisverðast þarna var sandblásturinn. í gamla daga var siður að ryðbanka og skrapa ryðgað járn. En þarna sé ég menn með þrýstiloftsáhöld í hendinni vera að blása sendnu lofti á koIrySgaSar stálþynnur — og þær verSa eins og skær málmur á svipstundu. Þannig er hægt aS verja stóra stálgeyma rySi, og svo er lögð aluminíumþynna á stál- ið á eftir, í staðinn fyrir málningu. Nýja aðferðin cr öruggari. " Eg drep aðeins á þetta í þessari grein. Því að cf ég ætti að fara að lýsa öllu því, sem mér var sýnt á olíustöðinni í Hvalfirðinum, mundi það verða of langt mál til þess aS koma þvi i eitt blaS af Fálkanum, ¦.— jafnvel þó aS það sé sjalft jólablaðið. Þess vegna verð ég að halda áfram ferðinni úr ÖskjuhlíðarstöSinni og á ákvörSunarstaSinn á Litla-Sandi í Asbjöm Skulstock skipstjóri og skytta.
Beinir tenglar