JÓLABLAÐ FÁLKANS 1951 ^* £#& &#£ &#g &#£ &#£ &#& &#& £#& &#£ £•#£ &#& &#& 5 Hvalveiðistöðin í Hvalfirði. Ljósm.: Vigfús Sigurgeirsson. Hvalfirði. En þar er bæði steinolían Dg hvalurinn. Olía hvort tveggja, þvi að nú eru íslenskir menn að hætta að tala um lýsi, hvort heldur er síldar- eða hvals, og kalla það ohu, en slíki er málhnignun. ¦"•------------Við átum hádegisverð hjá fostjóra olíustöðvarinnar, eins og hann væri gerður í I. flokks hóteli, hvar sem er -á Norðurlöndum. Og stöðvarstjórinn sýndi mér húsakynn- in þarna, meðal annars skemmtilegan samkomusal fyrir starfsfólkið, rúm- góðan og vistlegan. Þarna var allt nýfágað og óþekkjanlegt frá þvi að vera fyrrverandi herskálar. — Svo héldu þeir þrír samferðamennirnir áfram leiðar sinnar norður á Akur- eyri, en ég hafði fengið þá hug- mynd að nota nú tækifærið til þess að komast „í hvalinn." . Þess vegna hringdi ég til Lofts Bjarnasonar i Hafnarfirði, sem er framkvæmdastjóri og „primus mótor" h.f. Hvals og spurði hvort ég mætti fá að fljóta með fyrsta hvalabát, sem færi út. Það er svo með hvalabátana að þeir liggja ekki lengi við bryggjuna. Þeir koma inn með „dráttinn sinn" losa hann af kinnungn um, og eru svo farnir út aftur eftir 1—2 tima. Loftur sagði litlar horfur á að ráðlegt væri fyrir mig að fara i dag, því að talsverður vestanstrekk- ingur væri og ekki útlit fyrir gott veiðiveSur. En ég væri velkominn með næsta bát, ef ég vildi. Svo gekk ég inn i sjálfa hvalveiði- stöðina, austast í þorpinu, sem enn hefir ekki fengið neitt nafn nema HvalfjörSur, en er i landi Litla-Sands, skammt fyrir vestan Þyril. Fyrir mörgum árum fór ég þarna um og horfði á túnin á Litla-Sandi. Nú eru þau að nokkru leyti eydd og fjöl- býlt braggaþorp með vélaskrölti og annarri nútímamenningu komið í staðinn. En ennþá helst sveitabýli á Litla-Sandi, þrátt fyrir oliu og hval. Ennþá var þarna býhS, frá því fyrir stríð. Og túnið var grænt og fallegt — eins og vin i allri braggaeyðimörk- inni.------- Á hvalstöðinni sjálfri er nóg að gera. Þar standa menn meS bjúghnifa stærri en orf. Þeir eru að „flensa", sem kallað er. Með ótrúlegum fimleik rista þeir fituna og rengið utan af staysta dýri heimsins, gálgar með járngreipum taka svo margra metra löng og nokkurra metra breið stykk- in og hvolfa þeim niður um lok þarna á „planinu". Þvi að ég og lesa*ndinn erum staddir uppi á þaki sjálfrar hvalvinnslustöðvarinnar. Og undir þvi þaki skeður „ummyndunin" á hvaln- um öllum, nema til manneldis. Hitt fer i „hreinsunareldinn" — ótal kalta, sem sjóða lýsi úr fitunni og sem taka við keti og beinum og vömbinni með öllu saman. Úr þvi verður hvahnjöl, sem er einnig dýrmæt útflutningsvara. Mér fannst eins og ég væri á ein- hverjum vígstöðvum þarna a „plan- inu" — þ. e. flata þakinu á hval- vinnslustöðinni. Og þegar ég hafði svipast þar um dálitla slund og gekk niður með stóru bryggjunni og ætlaði í sjálfa „fabrikkuna", er kalIaS til min úr bifreið ofan af hvalbátabryggjunni: „Það er bátur að fara núna — þú get- ur komist með!" Eg flýtti mér sem mest ég mátti upp á þcssa háu bryggju, og þar eru í bíln- um Ingi Bjarnasan efnafíræðingin, sem síðustu árin hefir starfað i Hval- firði, svo og stöðvarstjórinn sjálfur og skipstjórinn á einum hvaibátnum. Það var Ingi Bjarnason, sem réð úrslitum um það að ég komst með i ferðina, þvi að hann var víst eini maðurinn þarna, sern þekkti mig i sjón. Þess vegna er hann einn þátturinn í tilviljun þeirri að ég „fór í hvalinn". En um ieið og ég steig út i skipið hvíslaði hann einhverju að mér, á þá leið að ég mætti „ekki vera eins og neinn Jónas." Eg "fékk ekki neina skýringu á því fyrr en ég kom í land aftur. Og þá lágu þrjár langreyðar á kinnung- unum á hvalbátnum. Við fórum frá bryggjunni kl. hálf- þrjú á þessum laugardegi. „Hvalurinn" okkar er rúmlega 200 tonna skip, einn af þeim fjórum, sem h.f. Hvalur hefir keypt, en hafði fyrstu árin til leigu frá Sandefjord i Noregi. Nú eru veiði- bátarnir íslcnsk eign og skráðir sem Hvalur 1, 2, 3 og 4, en landarnir sem á þeim eru, nefna þá Ásinn, Tvistinn, Þristinn og Fjarkann. Og þarna eru nú nær eintómir íslendingar. Það er aðeins á einum bátnum, sem skip- stjórinn er norskur, en hann er jafn- framt hvalskyttan. Það hafði ég aldrei vitað fyrr en ég fór „í hvalinn" •— ég hélt að þetta væru tvær mjög að- grcindar persónur. En svo fékk ég að vita í ferðinni, að á hinum veiðiskip- unura eru lika íslendingar við far- mennsku, bæði' sem skipstjórar og skyttur. Aðeins á einu skipinu er norskur skotmaður — en skipstjórinn er islenskur. Hvert skal halda? Skipstjórinn á bátnum er norskur, og vitanlcga frá Sandcfjord, hvalveiða- bænum mikla. Hann hefir leikið sér að því árum saman að fara á lival- veiðar við Suðurheimsskautið — þar er sumarvertíð hvalsins á þeim tíma, sem vetur er hjá okkur — en svo þeg- ar hann er nýbúinn að þvo sér, heima hjá sér, og hafa fataskipti, fer hann lil íslandsmiða og veiðir hval þar. ÞaS hefir komið fyrir, að ég hefi ekki getað verið heima hjá konunni minni nema rúma viku, frá þvi ég kom úr suður- höfum og þangað til ég fór til ís- lands," segir Ásbjörn Shulstock kap- teinn og skytta. „En nú fer ég að verða þreyttur og gamall, en þá er að velja milli þess hvort maður fari og veiði fyrir móðurskip frá Sandefjord, eða veiði hval fyrir stöðina hérna í Hvalfirði." • Úr þessu spinnst svo ofurhtið viðtal, því að ég nota lækifærið meðan við erum að sigla út langan Hvalfjörðinn, til þess að spyrja skipstjórann spjör- unum úr. Eg spyr hann hve langt hann þurfi að sigla áSur en hann fari að reyna að skjóta hval. „Það kemur und- ir svo mörgu," svarar hann, og mér fannst á honum að þetta væri barna- lega spurt, en eftir dálitla stund sýn- ir hann mér uppdrátt, sem skipt cr i marga reiti, ferhyrnda. Maður sér á sjókortinu hvar þessir reitir eru á hnettinum, en hann benti á stað og sagði: „ViS sighim 9 eða 10 tima vestur, eftir að við höfum Garðskaga- vitann í 90 gráða horni til vinstri. Og svo skuluS þér spyrja mig." Og svo fór cg aS spyrja hann um hitt og þetta, m. a. um hvalferSir hans í SuSurhöfum. .lú, mi nota þeir 400 —500 tonna veiSibáta þar frá stóru móðurskipumim — „fljótandi fabrikk- unum" — og þeir eru búnir alls konar nýtísku „galdraverki," segir kapteinn- inn. „En þctta er ágætur bátur," segir hann svo. ,Traustur, og heldur þeirri ferð sem hann lofar." Við vorum nú komnir það langt undan Rcykjanesi að landið var að hverfa. En sólin endurblikaSi enn á Esjunni. Klukkan var ekki níu, en ég hugsaði mér sem svo, að einhvern líma þegar fcr að birta „byrjar ballið"
Beinir tenglar