JÓLABLAÐ FÁLKANS 1951 ^* &#& &*g £*£ &#£ &*& &#& &#& ^*^. &*£ £:#& &#^. &« Í og þá er best að vera við öllu búinri, og fara snemma að 'hátta. Eg svaf á bekknum inni hjá skip- st.jóraimm og til vonar og vara bað ég hann um að vekja mig undir eins og hann „sæi hval". Hann svaraði mér því, að hann mundi ekki þurfa að vekja mig. „En ef þér ekki vaknið fyrr, þá vaknið þér þegar ég hleypi af fyrsta skotijiu úr byssunni minni." Svo sofnaði ég og svaf vel — þang- að til að ég vaknaði við það að kap- teinninn var að tygja sig. Klukkan var tæplega 3 að morgni, en h.ann klæddist að fullu og öllu, eins og hann væri á vigstöðvum. Eg dirfist ekki að spyrja hann neins, en undir eins og hann er kominn út úr dyrunum fer ég að tygja mig og fer upp í brú. Þar er þá eng- inn Shulstock kapteinn, heldur iandi minn, stýrimaður, og annar ungur maður á stýrissveifinni. Eg ætla að fara að spyrja þá hvað orðið hafi af kapteininum en þá verður mér litið fram á stafn , og ég sé ofurlitla „geys- ira", sem eru hvalablástrar, á báðar ar hendur. Kapteinninn horfir fram, bendir með vinstri hendinni sitt á hvað, og jafnóðum heyrist kliða í vél- sima skipsins. Klukkan er að verða fjögur árdegis. Allt í einu ríður af skot. Eg sá hvert það fór. Langreyður svo sem 40 metra frá skipinu, varð fyrir því. En af því að línan úr „harpúninum" fór yfir borðstokkinn þveran á skipinu, slitn- aði hún við borðstokkinn. Þessi hval- ur var eftir skotið með fullum lífs- þrótti, éins og íslenskur Drangeyjar- sundkappi, — og synti áfram leiðar sinar. Khikkan 9 árdegis heyrðist nýtt fallbyssuskot úr þessari litlu byssu frammi á hvalbaknum, og glampi varð þegar sprengjan, sem er i skeytinu, sprakk í hvalnum. Þetta skot lenti rétt aftan við bakuggann, blóðlitur kom á sjóinn kringum dýrið, en það virt- is óskert að kröftum. Og svo ríður af annað skot, dauðaskotið, og hval- urinn er dreginn upp að borðstokkn- um. Þar setja þeir slöngu niður í inn- yflin í honum, þrýstiloft úr geymi í lestinni sér fyrir þvi að blása þetta mikla ferlíki út. Hvalurinn flýtur uppi í vatnsskorpunni. Svo er skotið út langri stöng með spjótsoddi í neðri enda og dökku flaggi á þeim efri. Hún lendir í hvalnum. Og hann marrar þarna. „Hvers vegna er þetta gert?" spyr ég. „Vitanlcga til þess að hægra sé að sjá hann á heimleiðinni," svar- aði hásetinn, sem ég spurði. Og svo er haldið áfram. Viðsvegar s.jást hvalablástrar og varðmaðurinn uppi í tunnunni i mastrinu kallar, að á stjórnborða séu tveir hvalir annar ákaflega stór segir hann. En það er eins og skipstjórinn sinni þessum köllum ekki neitt. Hann stendur frammi í stafni, gefur bendingar eða kallar til mannsins í brúnni, og skip- ið hægir á sér, sveigir á stjórn- og bakborða, og ég fer að hugsa með mér, hvaða galdur þetta eigi nú að vera. AHt i einu ríður skot af, harpúnlín- an liggur eftir hafletinum, sekkur í sjóinn og svo stríkkar aftur á henni. Skipið er að draga að séiv hval. Hann var ekki stór. En nú fyrst kem- ur skipstjórinn upp í brú, og ég spyr hann, hvers vegna hann hafi ekki skotið stóra hvalinn, sem þeir sáu áðan. Og þá svarar hann því, sem ég aldrei gleymi: „Mér finnst synd að yf- irgefa sært dýr!" — Eg skildi þetta 'ekki strax, en þegar ég fékk að vita, að þetta var sami hvalurinn, sem skip- stjórinn og hvalskyttan hafði skotið fyrst og línan slitnaði á — þá skildi ég hvers vegna hann vildi ekki yfir- gefa þennan særða hval — án þess að drepa hann. Þó vildi ég ekki almenni- lega trúa því, fyrr en ég sá þennan hval við bryggjuna í Hvalfirði. Það voru tveir skutlar í honum . Síðasti hvalurinn i þessari veiðiferð var skotinn kl. 10,30. Þá gerðist það, að skipstjórinn okkar hitti ekki, í fyrsta skoti. En svo skaut hann aftur' rétt á eftir, og skaut þá beint í haus- inn, svo að hvalurinn hreyfði sig ekki. Það var dælt i hann lofti, eins og hina tvo á undan, og svo voru sporð- uggarnir skornir af, járnfesti slegið um dýrin framanvert við sporðinn og þetta stóra dýr dregið upp að kinn- ungnum á skipinu. Svo var siglt af stað — mér fannst það vera i öfuga átt við það, sem stefndi til Hvalfjarð- ar, en svo var ég fræddur á því, að „við þurfum að sækja flöggin" — en af því að ég var lengst allra að eta, fékk ég tækifæri til að tala dálítið við hann. Og hann spyr mig meðal annars: „Hvernig líst þér n.ú á þetta? Fannst þér þetta ekki blóðugt? „Jú, það var eiginlega hroðalegt. En þó ekki eins slæriit og ég bjóst við. Þegar allt gengur að óskum eru þó hvalirnir fljótir að deyja. „Eg meina eiginlega ekki það," segir vinur minn brytinn, „heldur þetta, að hvalirnir kveljast stundúm. Þú hefir verið svo heppinn að heyra ckki þessa hvali, sem eru hérna á borðstokkun- um rcka upp hljóð. En þeir geta kvein- að og grátið, ef þeir kveljast mikið." Eg minnist lengi þessara orða mat- sveinsins á hvalveiðiskipinu, sem ég fór út með frá stöðinni í Hvalfirði í byrjun ágústmánaðar i sumar. Hann var dýravinur og mannvinur i orðs- ins fullu merkingu. Hann getur aldrei orðið hvalskytta, en hann verður mað- ur í sinu starfi, jafnvel þó að hann Búiö að „flagga" á hvalnum. svo kalla þeir á hvalveiðibátnum að hirða hvalina, sem þeir á bátnum hafa drepið, blásið upp og sett flaggstöng á — þann veiðidaginn. Þegar við siglum inn Hvalfjörð aft- ur eru tveir miðlungs stórar lang- reyðar á öðrum kinnungi hvalveiðar- ans en ein á hitt borðið. Við komum úr hvalavöðu og ég spyr skipstjórann: „Hvers vegna skutuð þér ekki einn hval til, svo að jafnt yrði á báða bóga?" Þá svarar skipstjórinn: „Þér sáuð að þarna var nóg af hval. Og í sumar hefir veiðiskip komið inn með sex hvali. En það voru gerðar takmarkan- ir á þvi, og nú megum við ekki koma i land með meira en þrjá hvali af meðalstærð. Stöðin hefir ekki við okkur." „Hvers ve'gna ekki?" spyr ég. „Þér skuluð spyrja Bjarnason að því. Hann er vandlátur. Hann segir, að ef 32 tímar séu liðnir frá því að hvalurinn sé drepinn og þangað til hann komist í vinnslu, verði lýsið úr honum sett í annan flokk. Og hann vill víst helst að allt sé gott, sem hann kemur nærri. Han er en god og dykt- ig mann," bætir hann við. Eg er orðinn svangur og borða eins og hestur. Snemma á manudagsmorg- un lendum við í Hvalfirði. Á leiðinni til baka — hún tók ná- lægt 18 tima, en aðeins 12 tíma vorum við á leiðinni vestur, mismunurinn stafar af þvi að við drögum 3 lang- reyðar á kinnungunum — hafði ég gott tækifæri til þess að tala dálítið við mannskapinn, eintóma íslendinga. Eg fékk ágætis mat hjá brytanum, og sé bryti á hvalbát. Eg gleymi aldrei mörgu af þvi sem hann sagði á heim- leiðinni. ------------Eg talaði vitanlega mikið við skipstjórann. Eg spurði m. a. þenn- an gamla suðurhafa-hvalfangara, sem kunni ekki eitt orð i islensku, þegar hann kom hingað fyrir fáum árum, hvernig honum hefði gegnið að skilja íslenskuna, sem töluð var í kringum hann á hvalveiðabátunum. Og þá sagði hann: „Eg hél't það mundi nú ganga verr. En það gekk. Og spyrjið þér mig ekki um „fyrsta skiptið" sem 6g var hér, því að hvert vor sem ég kem hér er að mestu leyti nýr mannskapur á hval- bátunum. Það er ekki aðalatriðið hvort þeir skilja norsku eða islensku þegar ég er við „kanónuna" mína (hval- byssuna) heldur hyort þeir skilja hvernig ég bendi. Undir eins og ég stend í færi við bvali og hcfi aðra höndina á afhleypinum og hina til að benda með, þá er allt í lagi. Og þó ég kalli eitthvað við bendinguna þá skilja strákarnir mínir hérna það fljótt — og það er aðalatriðið. Eigin- lega skal ég segja yður, að það er miklu meira gaman að veiða hval hér en t. d. þarna við suðurheimskautið. Þar getur maður til dæmis ekki horft á svona dýrð. Og svo bendir hann suður og norð- ur, til Akrafjalls á aðra hönd og Esju á hina. Við erum komnir inn í Hval- fjörð a.ftur, og þessi ævintýralega för er búin. Og ég fer að búa mig undir að kveðja, og þakka innilega fyrir alla ánægjuna. En þá segir hann: „Ef þú hefir tækifæri til þess, þá máttu gjarna koma með mér aftur. En sannast að segja þá erum við hér um borð hálfdeigir við blaðamenn. Fyrir nokkru var einhverjum amer- ískum blaðaljósmyndara leyft að fara með okkur. Og nú skal ég segja þér hvað skeði: Hann var alltaf gangandi og spyrjandi, svo að það var ekki von um að hægt væri að skjóta hval á sama skipi og hann var. Og hann lét eins og bjáni. En svo, þegar hann heimtaði að ég færi með hann í næstu höfn og kæmi sér í land, því að mað- urinn var bæði sjóveikur og vitlaus, sjáið þér, þá neitaði ég alveg vend- ingu og fór með hann mína leið, hérna inn i Hvalfjörð. En þá hugsaði ég með mér að ég skyldi aldrei leyfa blaða- mönnum um borð hér. En svo komuð þér með mér, og þér eruð „mascot" (heillagripur), því að ég hefi aldrei á ævi minni skutlað þrjá góða finn- hvali (langreyðir) á sex tímum, fyrr en núna. Þá kom upp i mér sama spurningin eins og Óla í Króki forðum: Fæ ég nokkuð fyrir það?" Sumarleyfum mínum undanfarin ár hefi ég oftast nær varið til þess að fara slóðir, sem við Tryggvi heitinn Magnússon, Helgi í Brennu, Jón Ey- * þórsson og Kristján heitinn SkagfjörS höfum farið áður, oftast nær fyrst i fámenni og stundum í eftir i marg- menni, um ýmsar slóðir, aðallega hér sunnanlands. En ég uppgötvaði það i þessari ferð — „þegar ég var i hvaln- um," að lika getur verið gaman að koma á sjó. Eg vona að næsta sumar muni Ferðafélag íslands eftir því, að tala við forráðamenn „Hvals" og spyrja, hvort ekki væri hægt að bjóða upp á „Hval-ferðafélagstúr". Þótt það væru ekki nema svo sem fimm i einum túr þá mundi það duga um sinn. Þegar við leggjumst að bryggjunni liggur þar fyrir einn heljarstór blá- hvalur. Það er Agnar Guðmundsson sem hefir skotið hann, sami maður- inn sem ég hitti viS Hvitárvatn endur fyrir löngu og var hann þá að fara norður í land, en við í Ferðafélaginu fórum ekki lengra en að Hvítárvatni. Nú er þessi unga hetja ein mesta kempa hvalveiðaflotans, og eins og sagt var í visu um einn forföður hans: „Fjallkóngur og skytta". Hann hafði í júlilok, þegar ég var „i hvalnum" fengið eina bláhvalinn, steypireyð- ina, sem veiðst hafði það sumar. Og bláhvalurinn hans var eins og tröll á móti langrcyðunum þremur, sem við komum inn með rétt áður. Þar að auki hafði hann langreyði. Eg fór að spyrja Agnar hvernig stæði á þvi, að hann væri einn um að veiða bláhvali. „Að öðru jöfnu vill maður hafa flest tonn úr sjónum, og nú miða þeir þetta við þrjú stykki. ÞaS er um aS gera að hafa stykkin sem stærst," svaraði Agnar. ¦— Til skýringar skal það tekiS fram, aS sæmílega stór steypireySur (blá- hvalur) er um 25 metra löng, en langreyðurin (finnhvalur) 22-24 metra löng. Steypireiðurin er miklu búk- digrari en langreyðurin, svo að með- altali er einn bláhvalur (steypireyð- ur) talinn gefa af sér eins mikið lýsi og 3—4 langreyðir. Skúli Skúlason.
Beinir tenglar