MOBY DICK Framh. af bls. 7. og aðrir uppreisnarmenn. Hann var lagður í járn á ensku herskipi. Eftir nokkra daga voru þeir leystir úr haldi, en voru strax settir í fangelsi á eynni, þar sem þeir fengu að Ieika lausum hala og reika um eyna eins og þeir vildu. Melville aflaði sér víðtækrar þekk- ingar um hina innfæddu, en hann var enn óöruggur um líf sitt og notaði þess vegna strax tækifærið, þegar honum bauðst vinna á hvalveiðiskipi. Hann réði sig á Charles and Henry. Ekki leið samt langt þar til hann komst á flakk og endaði í Honolulu. Þar var hann um stund bókhaldari fyvir ensk- an kaupmann, en varð að taka upp pjönkur sínar og hypja sig sem skjót- ast, þegar það fréttist, að hvalveiði- skipið, Acushnet, væri statt í nágrenni við Hawai. Hann gerðist því háseti um borð í freigátunni United States. Um fjórtán mánaða skeið sigldi hann á því, og gat aldrei sætt sig við hinn harð- neskjulega aga, sem ríkti um borð í herskipum, er flögguðu fána lýðræð- isins. Fjörutíu árum síðar skrifaði hann bók um veru sína á herskipaflot- anum. Það var síðasta saga hans, hún hét Billy Budd. Tuttugu og fimm ára hafði hann reynt meira en margir sjötugir. Samt fannst honum, að hann væri fyrst að byrja að lifa. Sjómaðurinn og flakkarinn tók sér nú penna í hönd og varð rithöfund- ur. Án þess að hafa nokkru sinni skrif- að staf áður, reit hann nú heila bók. Hann kallaði hana Typee og f jallaði hún um ævintýri hans með Polynesunum. Bókin var gefin samtímis út í Englandi og Bandaríkjunum. Áður en hann hafði áttað sig, var hann orðinn frægur rit- höfundur, og var alls staðar boðinn og velkominn, þar sem rætt var um bók- menntir. Árið 1847 kom enn ný bók eftir hann. Hún hét Omoo og aflaði höfundi sínum enn meiri vinsælda en áður. Samt sem áður þorði Melville ekki að treysta á reglulegar og góðar tekjur af ritstörf- um. Hann gifti sig og fyrir lánsfé keypti hann sér búgarð í Pittisfield. Þar bjó hann ásamt fjölskyldu sinni. Auk þess að hafa konu sína og fjögur börn, hélt hann uppi aldraðri móður sinni og nokkrum systrum sínum. Lítill vínnufriður var á heimili hans, en honum tókst þó að skrifa Moby Dick þarna. Hann græddi ekki fé með- an hann skrifaði þá bók, hins vegar var hann alltaf meir og meir skuldunum vafinn. Moby Dick kom út árið 1851. Það ár var Herman Melville skráður í heimsbókmenntasöguna sem einn af hinum miklu rithöfundum. En bók þessi batt enda á rithöfundarferil hans í Bandaríkjunum. Menn voru í vafa, hvernig bregðast skyldi við þessari sögu. Bókmenntagagnrýnendur tóku bókinni illa og dæmdu hana hart. Ein- staka gagnrýnandi minntist á það, að sorglegt væri, að farið væri að bera á geðveiki hjá hinum unga og efnilega rithöfundi. Það næði ekki nokkurri átt að láta aðalpersónuna vera hval, og meginhluta bókarinnar fjalla um sinn- isveikan, hefnigjarnan skipstjóra, sem leiti uppi hvíta hvalinn Moby Dick til þess að hefna sín á honum. Þegar hvíti hvalurinn, sem tekið hafði fótinn af skipstjóranum, Akabs, mætir sjálfum erkióvinum, ferst skipið og hvalurinn. Sá eini, sem kemst af er sögumaðurinn, Ismael, en hann bjargar sér á líkkistu. Þessi mikla skáldsaga, sem síðar átti eftir að seljast í milljónum eintaka og verða jafn vinsæl með bandarískum drengjum og Robinson Crusoe í Ev- rópu, færði höfundi sínum ekki svo mikið í aðra hönd, að hann gæti borg- að skuldir sínar. Hann skrifaði nokkrar skáldsögur í viðbót, en hylli lesend- anna var horfin. Ekki stoðaði heldur að skrifa sögur í tímarit. Honum tókst samt að komast yfir fjjárhagsörðug- leikana og jafna sig eftir allt þetta mótlæti. Hann reyndi án árangurs að fá stöðu hjá ríkinu. Það virtist fokið í öll skjól. Þeir einu sem enn höfðu trú á honum voru ættingjar eiginkonu hans og eiginkona hans. Þau studdu hann til utanferðar. Árið 1856 ferðaðist hann til Palestínu. En Melville var niðurbrotinn mað- ur. Hann sá allt það með eigin augum, sem hann hafði lesið um, en hann kvaldist af heimþrá og fór fljótlega heim. Hann hafði ekki enn fundið sjálf- an sig. Hann seldi landareign sína, þeg- ar heim kom og flutti til Nýju Jórvík- ur. Þar fékk hann stöðu sem tollvörð- ur og stundaði það starf til æviloka af dæmafárri samvizkusemi. Árið 1886 fékk hann um stund leyfi frá störfum og þá kom aftur upp löngun í honum til að skrifa. Hann reit þá litla skáld- sögu, sem fékk nafnið Billy Budd. Hún fannst ekki fyrr en mörgum árum eftir dauða hans. Þá var Melville orðinn frægur fyrir skáldsögu sína, Moby Dick, og fundur þessarar skáldsögu varð bók- menntalegur viðburður. Melville dó áður en hann gat yfir- farið handritið öðru sinni. Eiginkona hans setti handrit þetta niður í gamla skipskistu ásamt öðrum eftirlátnum blöðum. Þegar hún dó, erfði barnabarn hennar kistuna og handritið fannst. 1924 var þetta meistaraverk, sem hann skrifaði í hárri elli, gefið út og upp frá þeim degi hafa Bandaríkjamenn álitið Herman Melville vera einn af mestu rithöfundum sínum. GÓÐ TÆKIFÆRISGJÖF Þrívíddarkíkirinn „WIEW-MAST- ER" (Steroscope) hefur farið sig- urför um víða veröld og náð miklum vinsældum hjá börnum jafnt sem fullorðnum. Myndirnar í „Wiew-Master" eru í eðlilegum litum og sjást í „þrem- ur víddum", þ.e. hlutirnir í mynd- unum skiljast hver frá öðrum og í þeim verða fjarlægðir auðVeld- lega greindar. Vér getum sent til þeirra, er þess óska, skrá yfir þær myndir, sem til eru hverju sinni, en jafn- an er fyrirliggjandi hjá oss fjöl- breytt úrval mynda frá flestum löndum heims, auk mikils úrvals ævintýramynda fyrir börn. „Wiew-Master kíkir kr. 149.00 1 myndasería (3 hjól) 21 mynd kr. 75.00. Sendum gegn póstkröfu. VERZLUN HANS PETERSEN Bankastræti 4 — Sími 2-03-13
Beinir tenglar