neituðu þátttöku í ófriðnum, heldur gerðu allt, sem í þeirra valdi stóð, til þess að koma i veg fyrir hann. Einn þessara sannhugrökku manna var Erich Miihsam. Hann hafði hugrekki til þess að tefla fram sannfringu sinni gegn valdi því, sem réð yfir hinum volduga her Þýzkalands. Þegar hann var kallaður i striðið, skeytti hann þvi engu, þrátt fyrir það þó hann ætti það á hættu að verða kraminn sundur af þessu ógnarvaldi fyrir ó- hlýðni sína. Slíkt getur maður kallað hugrekki. Ein mann- vera setur sig upp á móti voldugustu herdrottnum heims- ins og berst gegn þeim með vopnum anda síns og sann- færingar. Hann var handtekinn, fékk nokkurra daga fangelsi og síðan var honum fenginn einkennisbúningur herþjónustunnar. En hann neitaði að klæðast þeim bún- ingi. Þið getið drepið mig, en þið getið e k k i neytt mig til að drepa," sagði hann. Hvað átti að gera við slíkan mann? Skjóta hann? En hann var brjálaður. Maður, sem neitaði að hlýða fyrirskipunum um herþjónustu, þegar ættjörð hans átti í ófriði, i stað þess að fara i stríðið og vinna sér lárviðarsveig á vígvellinum, hlaut að vera brjál- aður. Og í þá daga voru brjálaðir menn ekki skotnir. Hann var settur i nokkurra mánaða fangelsi og siðan sendur ]ieim með skjal, sem staðfesti það, að hann væri bilaður á geðsmunum og þvi ekki fær um að berjast fyrir föður- Jandið. Hið takmarkalausa hugrekki hans var auðvitað lagt út sem ragmennska ragmennska Gyðingastofnsins. Meðan á stríðinu stóð, var ég á hverjum vetri í Miinchen og kynntist þá Erich Múhsam gegn um skopblaðið Sim- plizissimus". Ég hafði hugsað mér hinn herskáa útgef- anda Kains" öðruvísi. Erich Múhsam var lítill og heldur óásjálegur maður með lágt enni og alskegg. Hann líktist fremur venjulegum smábæjar skólastjóra en andlegum stríðsmanni. En þegar hann byrjaði að tala, þokaði hið htilfjörlega útlit fyrir skapföstum persónuleika, sem ekki kunni að hræðast. Erich Muhsam hafði alla eiginleika hins frjálslynda, 26