Rauðir pennar

						hans heldur persónan. Það er svo ótrúlegt, að hann skuli

hafa dáið nú, einmilt þegar þjóð hans, sem hann elskaði

heitast, skildi bezt og túlkaði snilldarlegast fyrir öðrum

þjóðum, er ný-endurfædd.

Þegar útlaginn er kominn heim til ættjarðarinnar, sem

hann unni og þráði og allir hans líkamlegu hrakningar

og andlegu raunir eru á enda. Þegar rithöfundinum er

fagnað af alþýðunni, sem hefir fengið það frelsi, sem

hann barðist ósleitilegast fyrir að hún öðlaðist. Þegar

skáldið er tilbeðið af æskulýð, sem er hamingjusamari

og atgjörfismeiri en það í djörfustu hugsunum sínum

hafði þorað að ímynda sér hann. Þegar draumar hugsjóna-

mannsins hafa rætzt kemur — dauðinn.

Það er ekki unnt í stuttri timaritsgrein að lýsa hinni

margbreytilegu æfi Maxim Gorkis né kryfja skáldskap

hans til mergjar. Skáldskapur hans er auk þess búinn

slíkum einfaldleik — einfaldleik snillingsins, að lesand-

inn þarfnast engrar handleiðslu við lestur hans. Úr djúpi

fegurðar hans stígur á móti manni ást höfundarins á

mönnunum og hin friðlausa þrá byltingarmannsins til

fegrunar á lífinu. Hin næstum dulræna skarpskyggni

Maxim Gorkis á mannlegu eðli og þekking hans á kjör-

um rússnesku alþýðunnar gefur lesandanum kost á að

kynnast lifandi mönnum i gegn um skáldverk hans.

Það eru engar venjulegar týpur, upphugsaðar af bók-

lærðum listamanni og felldar inn i form sögunnar. Það

eru menn með holdi og blóði, fólk, sem maður lær-

ir að þekkja og skilja, með öllum þess göllum og glæpum,

íáfræði og ástríðum, mannkoslum, fórnfýsi og lífsspeki.

Hver gleymir nokkurn tíma Akulina Ivanovna, ömmu

skáldsins, Pelageja Nilovna í sögunni „Móðirin", Ilja

Jakovlevitsj  i „Þrjár manneskjur".  Hver  gleymir —   ?

Maxim Gorki er í skáldskap sínum ósvikinn fulltrúi

öreigastéttarinnar, enda deildi hann kjörum við hana í

uppvexti sínum og lengi framan af æfi. Það var deigluraun

listamannsins.    Og   sál   hans   fól í sér þann óbrothætta

39