Rauðir pennar

						og menningarinnar, og þá voru ritgerðirnar það vopnið,

sem bezt hentaði.

Árið 1892 kemur Maxim Gorki aftur til Nishni-Novgo-

rod eftir margra ára fjarveru og flakk, sezt þar að og

kvænist. Hann byrjar þá að skrifa fyrir alvöru, en verður

jafnframt að vinna fyrir sér á annan hátt. Fjárhagur hans

yar svo þröngur, að hann varð að búa í gömlu baðhúsi hjá

presti einum. Þar sat hann á nóttunni og skrifaði í kuld-

anum, klæddur öllum þeim flíkum, sem hann átti, með

teppi á herðunum.

Nú rekur hver skáldsagan aðra og hann skrifar mörg

leikrit. Hann nær brátt ákaflega mikilli lýðhylli, þrátt fyrir

allar tilraunir stjórnarvaldanna til að hindra það, með því

að banna bækur hans að sumu eða öllu leyti, neita um

leyfi til að sýna leikrit hans og setja hann í fangelsi fyrir

upplognar sakir. Jafnframt rithöfundarstarfinu hafði

bann mörg áhugamál, sem hann vann að. Hann gekkst

fyrir samskotum til að koma upp hæli fyrir „berfætlinga",

stóð fyrir árlegum jólaskemmtunum fyrir börn, þar sem

útbýtt var fatnaði og fleiri gjöfum handa þúsund börnum

og reyndi á allan hátt að sameina alla listamenn og

menntamenn borgarinnar til að vinna að bættum kjörum

hinna bágstöddustu. Einnig hélt hann alltaf sambandi við

hin byltingarsinnuðu öfl í landinu og lagði þeim liðsinni

sitt. Og nú haf ði hann f engið biturt vopn í hendur: listina.

Það var ekki svo þægilegt að ásaka hann fyrir ólöglegan

áróður í verkum sínum, það var ekki vogandi að ganga

allt of mikið í berhögg við þá list, sem hlotið hafði viður-

kenningu í öllum menníngarlöndum Evrópu. Valdhafarn-

ir stóðu alveg ráðþrota andspænis þessari bardagaaðferð.

Þó fór svo siðast, að honum var bönnuð landsvist í Nishni-

Novgorod.

Svo kom árið 1905 með sinn „blóðsunnudag", þegar

zarinn lét skjóta á verkamenn, sem fluttu honum bænar-

skrá fm alþýðunni, fyrir framan vetrarhöllina i Péturs-

borg. Maxim Gorki var þar viðstaddur og skrifaði á eftir

44