Rauðir pennar

						hinna verandi viðfangsefna mannkynsins og verði svo að

segja sinum eigin penna að bráð. Áhugi þeirra á grózku

samtíðarinnar ýmist þver og þeir taka að rita endurminn-

ingar sínar eða draga feng úr djúpi löngu liðinnar sögu,

eða þeir varpa öndinni mæðulega, þegar þeir líta yfir bar-

áttu mannkynsins, sem þeir eitt sinn voru fullir eldmóði

fyrir, en sjá nú ekkert annað en tilgangsleysi í. Tveir sam-

landar Maxim Gorkis hverfa af leiksviðinu með þessar

neikvæðu niðurstöður. Dostojevski segir í auðmýkt:

Beygðu þig stolti maður, og Tolstoi ráðleggur: Beitið ekki

valdi gegn hinu illa. Knut Hamsun skrifar að afloknu ver-

aldarstríðinu „Gróður jarðar", hinn mikla lofsöng til jarð-

arinnar með ákveðinni samúð á hinum lifsflótta frum-

manni, sem segir skilið við samfélag sitt og nemur land í

óbyggðri heiði. Einangrun einstaklingsins er lokasvar

Hamsuns við heimsstyrjöldinni, þessum félagslega

árekstri. Hinir minni spámenn borgarastéttarinnar flýja í

allar áttir fyrir veruleikanum. Aldous Huxley býður

mönnum upp á Útópíu með kemisk-tilbúnum mönnum,

sem hljóta að vera ánægðir með lífið,af því þrælar og herr-

ar eru búnir til hvorir úr sínum kemiska samsetningnum.

Aðrir skrifa langar bækur um sjálfa sig eða ekki neitt, og

undir merki þýzka hælakrossins kafna bókmenntirnar í

hernaðaráróðri og kj^nþáttahatri.

Meðan þessu fer fram, vex stöðugt hinn skapandi kraft-

ur Maxim Gorkis og list hans blómgast þrátt fyrir það, að

árin færast yfir hann. Eftir byltinguna semur hann marg-

ar skáldsögur, auk óteljandi ritgerða, og stendur fremstur

í flokki í því feikna starfi, sem unnið hefir verið í upp-

byggingu rússneskra bókmennta. Hvað veldur þessum

mun á honum og ýmsum öðrum rithöfundum samtíðar

hans? Maxim Gorki hefir að nokkru leyti svarað því sjálf-

ur, þar sem hann segir: „Ég hefi aldrei verið aðeins rit-

höfundur. Alla mína æfi hefi ég tekið virkan þátt í margs-

konar félagslegum málum ...." Sannleikurinn er sá, að

hin margvíslegu störf hans i þágu verkalýðsins, hið órjúf-

47