Rauðir pennar

						andi samband hans við hann og þrotlaus áhugi fyrir þjóð-

félagsbyltingunni hefir verið sá Mímisbrunnur, sem skáld-

ið hefir ausið af. Þangað hefir Maxim Gorki sótt sannfær-

ingarkraf t sinn um sigur réttlætisins unninn af mönnun-

um sjálfum undir merki veruleikans. Hann hefir afsann-

að þá „speki", að list og bylting séu ósamrýmanlegar, að

listamaðurinn verði að standa utan við lifið, vera áhorf-

andi en ekki þátttakandi.

Þegar bókmenntirnar bjóða aðallega upp á bölsýni,

guðsótta og dulspeki, skrifar Maxim Gorki bækur eins og

skáldsöguna „Móðirin" og leikritið „Féndurnir", þar sem

hann sýnir, hvernig verkalýðurinn þróast af eigin ramm-

leik frá því að vera barðir þrælar til sjálfvitugra liðs-

manna í baráttunni fyrir eigin frelsi.

Fáir hafa sýnt betur fram á það en Maxim Gorki í raun-

sæisskáldskap sínum með hinum sönnu og lifandi persón-

um, að dýrseðlið er ekki, þrátt fyrir allt, hornsteinninn í

eðli, mannsins, en að það sem niðurlægir hann og gerir

hann ógæfusaman, er það skipulag, sem byggist á einka-

eignaréttinum og heimildinni til að arðræna og kúga aðra

menn. í öllum verkum hans kemur þetta fram. I endur-

minningasögum hans „Bernska mín", „Hjá vandalaus-

um"„ „Þrjár manneskjur", „Móðirin" og víðar, er lýst

fólki, sem elst upp í hjátrú og allsleysi, venst á lesti og

drýgir glæpi, er óhamingjusamt og skortir alla menntun

og siðferðisþekkingu. En djúpt í sál þess liggur falinn

neisti hins góða og óskin um f egurra líf. Og leiðin til þess,

að' sá neisti geti orðið að björtu báli, er skýlaust mörkuð

hjá höfundinum. Hér dugir ekkert kák, engar nýjar bætur

á gamalt fat.

í „Artamonoff" er sýndur sigur borgarastéttarinnar yfir

aðilunum; en ekki er sá sigur lausnin. Auðurinn i iðn-

aði og verzlun borgarastéttarinnar verður að nýju

kúgunartæki í höndum manna, sem voru kannski ennþá

þröngsýnni, heimskari og tregðufyllri en aðallinn hafði

verið. Kjör verkalýðsins, fólksins, sem framleiðir öll verð-

48