Rauðir pennar

						framförum þjóðarinnar frá byrjun endurvakningarinnar

og fram undir síðustu tíma, — frá Tómasi Sæmundssyni

til Tryggva Þórhallssonar. I þeirri stétt hafa verið ýmsir

frjálslyndustu og stórbrotnustu andar þjóðarinnar, svo

sem Hallgrímur Pétursson, Stefán Ólafsson, Matthías

Jochumsson, Páll Sigurðsson o. fl.

Það var því ekki ástæða til, að hinum frjálslyndu for-

ystumönnum hins borgaralega blómaskeiðs lægi það á

hjarta að losna við þá stofnun, sem lagt hefði til svo marga:

af forystumönnunum og háð höfðu með alþýðunni frelsis-

baráttu hennar, þegar aðrir embættismenn þjóðarinnar

voru skitpligtugir þjónar danska valdsins. Það var alls ekki

úr vegi að bera til þeirra það traust, að þeir gætu verið

boðberar nýrrar þekkingar og nýrra hugmynda, sem hin-

um frjálslyndu borgurum lágu á hjarta.

Prestaskólinn og síðan guðfræðideild Háskólans átti

þá einnig að vera annað og meira en arfur frá liðnu

ómenningartímabili. Þetta áttu að vera menningarstofn-

anir í fullri alvöru. Hin trúarlegu efni voru eitt af áhuga-

málum þátíma vísinda. Uppruni trúarbragða og þróun

þeirra, uppruni helgirita, helgiathafna og trúarjátninga eru

alltaf stórmerk atriði í menningarsögulegum vísindum.

Sálarfræðin gat heldur ekki skágengið rannsóknir á fyrir-

bærum hinna trúarlegu tilfinninga. Fullkomin rannsókn

þessara efna getur að vísu ekki átt sér stað fyrr en farið

er að rannsaka þau á grundvelli hinnar efnislegu sögu-

skoðunar. En alvara fylgir starfi hinna borgaralegu fræði-

manna á þessu sviði, og margir þeirra inntu af höndum

merkilegt brautryðjandastarf með því að draga fram

sögulegar staðreyndir, þótt þá skorti vitanlega skilyrði til

að skilja þær staðreyndir og hið orsakabundna samhengi

þeirra.

Prestaskólanum og síðan guðfræðideildinni var ætlað

það starf að fylgjast með rannsóknum á hinu trúar-

bragðalega sviði, gefa prestaefnum fræðslu um niðurstöð-

ur rannsóknanna og vekja áhuga þeirra fyrir sjálfstæðum

11-