Rauðir pennar

						dálítill sögulegur inngangur leikritinu, og hefir Ásgeir M. Blön-

dal skrif.'ið hann.

Parísar-kommúnan rís upp úr atburðarás sögunnar sem hin

fyrsta valdataka verkalýðsins, þó að verkalýð Parísar tækist aS

visu ekki að halda þessum völdum nema 70 daga.

1870 hófst þýzk-franska striðið, sem lauk með haðulegum hrak-

förum franska keisaraveldisins. Keisaraveldið hrundi, lýðveldið

var reist. En svikin við þjóðina héldu áfram og kúgun alþýðunnar.

París var umsetin af þýzka hernum, og i borginni geisaði hungr-

ið, dýrtíðin, atvinnuleysið. „Lýðveldis"-stjórnin gerði ekkert til

að létta þessum hörmungum, þvert á móti studdi hún braskarana

og peningamennina til að græða sem mest a neyð fólksins. Hér

við bættist, að hún hélt áfram að makka við Þjóðverja, sveik

vörn borgarinnar og samdi svo að lokum um svivirðilegan og

niðurlægjandi frið.

Nú var fólkinu nóg boðið. 18. marz 1871 reis alþýða Parísar

upp, rak stjórnina af höndum sér, og kaus sína eigin stjórn, —

„kommúnu"stjórnina í París. En gámla „lýðveldis"stjórnin, auð-

menh Parísar og þeirra þjónar, flýðu til Versaille, til að undir-

búa þaðan árásina á Paris.

Þó að „kommúnan" héldi völdum aðeins 70 daga, vann hún

samt risavaxið starf til hags og styrktar alþýðunni. Fyrirtæki

hinna brottflúnu auðmanna voru tekin eignarnámi og rekin með

sósíalistisku sniði, komið var á opinberri vinnumiðlunarstofnun

og gerðar stórkostlegar tilraunir til að eyða atvinnuleysinu. Vinnu-

dagurinn var styttur og hin þreytandi yfir- og næturvinna bönn-

uð. Jafnframt þessu voru gerðar ítarlegar ráðstafanir gegn dýr-

tíðinni og girt fyrir allt brask með lífsnauðsynjar fólksins. Til

menntunar alþýðunni voru þegar stigin stór skref. Barnagarðar

og leikvellir voru reislir í fátækrahverfunum, skóli og kirkja að-

skilin og lögð drög að því að koma á kerfi alþýðuskóla, þar sem

verknám og fræðsla héldust í hendur.

i En þessari fyrstu verkalýðsstjórn vannst ekki tími til að full-

komna þetta verk sitt. Fjandmaðurinn beið við borgarhliðið. Veik-

leikar „kommúnunnar" birtust fyrst og fremst i afstöðunni til

fjandmannanna. í stað :þess að fylgja strax eftir valdatökunni

og ráðast að óvinunum, þar sem þeir sátu í Versaille, lét hún

þá í friði við að undirbúa þaðan árás á París. Sömuleiðis lét hún

undir höfuð leggjast, að þjóðnýta Frakklandsbanka, sem styrkti

óvinina með stórum fjárfúlgum. Henni tókst heldur ekki að vinna

alþýðu sveitanna sem bandamann sinn. Og að lokum: Hún átti

éngan einhuga, sterkan pólitískan flokk, sem væri raunverulega

fær um að hafa forystuha á hendi.

194