ar, þegar maður er langt í burtu. Ég hugsaði stundum: En hvað stjörnurnar hljóta að elska jörðina, að verða að þrá hana úr svona langri fjarlægð. Á þessum kvöldum trúði ég þvi óhugsanlega. Mér fannst, að ef ég bara fengi að koma heim og fengi að segja það, sem ég vissi, þá mundi allt verða gott. Þvi að heima var jörðin svo góð, og sólin og brosið í aug- um mannanna; mér fannst að fyrir alla, næstum því alla, hlyti réttlæti og bræðralag að vera léttir. Svo kom ég heim og skrifaði um þetta. Fangelsi. Ég skrifaði aftur um það. Aftur fangelsi. Nú veit ég það: Það eru aðeins tvö öfl til í heimin- um: Fangaverðirnir og fangar þeirra. Milli þeirra verð- ur stríðið að standa. Pierre: Já! Delescluze: Fangaverðirnir, það eru hinir voldugu i heiminum: böðlarnir frá Versölum, og hjálparmenn þeirra, sem eru ennþá hræðilegri: þeir andvaralausu. Og fangarnir? Það eru allar milljónirnar i heiminum, sem eru færðar í fjötra skorts og niðurlægingar. Ein- stöku sinnum er þeim sleppt út úr verksmiðjunum frá vinnunni, svo að hægt sé að flytja þá inn í nýtt fang- elsi: stríðið. En það er meira, það er sjálfur maðurinn, sjálfsvirð- ing hans og manngildi, sem er hlekkjað niður. Frá þvi að við erum börn, er haldið að okkur kenningunni um eymd mannlegs eðlis; okkur er fluttur sá boðskapur, að ágirndin sé hinn göfugasti eiginleiki; og hægt og hægt er veggjum fangelsisins hlaðið utan um manninn. Og langt, langt í burtu héðan hefir réttlætið verið lok- að inni; það fangelsi er kallað himininn, og þúsund fangaverðir í svörtum hempum vaka yfir því, að rétt- lætið sleppi ekki út. Já, sjálfur guð er i fangelsi. En þann dag, sem við frelsum sjálfa okkur, skulum við líka 197