Rauðir pennar

						auðnar hefir horft, list öll kulnar og skáldin draga sig i

hlé. Jafnvel fasistiskir rithöfundar, sem efni var í, hafa

fljótt dáið út i þvi andrúmslofti lyga og kúgunar, sem fas-

isminn skapar. Ég vil minna iá þýzka skáldið Felix

Riemkasten, sem fyrir nokkrum árum skrifaði „Der

Bonze", en yrkir nú tóma vitleysu undir titlinum „Við

byrjum búskap, juchhei!" Otto Praust, sem höfuðmál-

gagn nazistanna, „Völkischer Beobachter" básúnaði eitt

sinn sem framtíðarinnar skáld í tilefni af sögunni „Þjóð í

deiglunni", er nú seztur við að skrif a dýrasögur, og verð-

ur jafnvel þar lítið úr verki. Hin eldri góðkunnu skáld,

sem ekki höfðu kjark til að flýja land sitt, hafa flest gerzt

hljóðlát. Hin, sem reynt hafa að samþýðast fasismanum,

hafa beðið algert tjón á list sinni um leið og þau sviku

sjálf sig. Hans Fallada, sem frægur er fyrir söguna, Hvað

nú, ungi maður? er átakanlegt dæmi þeirra skálda.

Þannig eru áhrif fasismans á nútímamenninguna, en

hvernig býr hann þá að hinum sögulegu, þjóðlegu verð-

mætum?

Fasisminn telur sig þjóðlega stefnu. Hann hefir fram-

ar öllu unnið sér fylgi með þvi, að þykjast vilja vernda

arf þjóðarinnar og byggja á gamalli menningu hennar.

Sannleikurinn um ítalska fasismann er reyndar sá, að þeg-

ar hann brauzt til valda, átti hann ekkert hugmyndakerfi

við að styðjast og engar sögulegar rætur með þjóðinni.

Mussolini viðurkenndi, að þetta gæti á skömmum tíma

orðið dauðadómur fasismans. 1 miklum flýti var hróflað

upp hugmyndakerfi. Eftir tvo mánuði var það fullgert,

og jafnframt „sannað", að fasisminn væri ávöxtur af

aldalangri baráttu hins rómanska kynstofns. Eftir tvö

ár gat enskt tímarit birt grein eftir Mussolini, þar sem

Renan, Claudel og Péguy voru m. a. taldir kennifeður

fasismans! t

1 stað þess að tengja við forna menningu þjóðarinnar,

slítur fasisminn þvert á móti öll menningartengsl henn-

ar. Má i fyrsta lagi benda á, hvernig hann ofsækir og reyn-

211