Rauðir pennar

						um nýja mætti. Hún vakti þá til umhugsunar um hina

aðsteðjandi hættu frá fasismanum. Og er þeir fóru að

hugsa, komust þeir að sömu niðurstöðu og alþýðan:

Hin brennandi spurning er að hindra fasismann og

stríðið. Þeir höfðu áður verið óhultir: visindin eru okk-

ar svið, listin er okkar svið, við viljum vera i friði fyr-

ir pólitík! En pólitíkin hefir sótt þá heim. Þeir sáu fas-

ismann færast nær. Þeir sáu, að öll menning, bæði

verkalýðsins og eins hin borgaralega, var í veði, þeirra

eigið starf, þeirra eigin verðmæti, er þeir margir hverj-

ir höfðu varið æfinni til að skapa. Gátu þeir beðið leng-

ur? Nei, þeir komust að þeirri niðurstöðu, að þeir gætu

þó ekki beðið lengur. Þeir hrukku upp í ótta: menn-

ingin, hún er lif okkar! Við verðum að vernda hana

eins og sjálft lífið!

En hvernig áttu þeir að vernda menninguna? Stóðu

þeir ekki sjálfir varnarlausir uppi, tvistraðir, án sam-

taka? Þeir komust ekki hjá að mynda með sér sam-

tök. „Rauðir pennar" skýrðu nokkuð frá þessum samtök-

um. 1 hverju landinu af öðru spruttu upp félög mennta-

manna, skálda, rithöfunda, jafnvel alþjóðaþing var háð

til eflingar og verndar menningunni. Það varð komið

á allviðtækri samvinnu. En þó stóðu menntamennirnir

enn skiptir, eins og alþýðan. Það lamaði allan styrk

þeirra. Ef árangur átti að nást af samtökum þeirra gegn

fasisma, til verndar menningunni, þá varð að komast

á samstarf milli allra þeirra (hvaða skoðunum, sem

þeir að öðru leyti fylgdu), sem i raun og sannleika

unnu menningunni og eitthvað vildu á sig leggja til

varðveizlu hennar og eflingar. Með hættu fasismans og

stríðsins yfir sér, var það óafsakanlegt ábyrgðarleysi, að

deila um skoðanamun í smáatriðum, í stað þess að sam-

einast allir sem einn maður um aðalatriðið, sem að

ályktun hvers hugsandi heiðarlegs menntamanns hlaut

að vera það, að forða menningunni frá þessari yfirvof-

andi hættu. Hér komu rök samfylkingarstefnunnar upp

227