Rauðir pennar

						irnir gátu að vísu verið sterkt afl, er þeir komu fram

sameinaðir til að vernda menninguna, en það lá í aug-

um uppi, að þeir voru ekki einfærir um það. Þeir þurftu

á liðstyrk að halda. Og þessi liðstyrkur var þegar til:

hjá alþýðustéttinni. Hún hafði séð hættuna löngu á

undan þeim, hafði meira að segja stofnað sitt menn-

ingarríki. Og hinar nýju kröfur alþýðunnar, settar fram

með samfylkingunni, voru einmitt þær, að allir af hvaða

stétt eða skoðun, allir, sem frelsi, réttlæti og menningu

vilja vernda, skipi sér sameiginlega í eina fylkingu. Var

nokkurt vit i öðru fyrir menntamenn en taka undir

þessar kröfur? Það var ekki nokkurt vit í öðru. Enda

höfðu hinir einlægustu og beztu af menntamönnum

heimsins átt ómetanlegan þátt i því að blása lifi og

krafti i samfylkingarhugmyndina. Þarf ekki annað en

minna á hið nýlátna franska skáld og stórmenni Henri

Barbusse.

Fyrir ýmsa borgaralega menntamenn kostaði það

töluverða áreynslu að fá það inn i sitt höfuð, að það

væri alþýðan, sem í rauninni héldi uppi baráttunni

fyrir menningunni og stæði fremst að sköpun nýrrar

menningar. En staðreyndirnar töluðu, og þær urðu ekki

vefengdar. Það var að berja höfðinu við steininn, að

neita því, að fjölskrúðugust blómgun menningarinnar

ætti sér stað í ríki verkalýðsins. Og hvað sýndi dæmið

frá Spáni um það, hverjir standa fremstir að verndun

menningarinnar, hverjir eiga úrslitaaflið, þegar til raun-

verulegra átaka kemur um verndun hennar. Gefum

Halldóri K. Laxness orðið: „Það eru nefnilega alls ekki

við rithöfundarnir, sem stöndum í brjóstfylkingu bar-

áttunnar til verndar heimsmenningunni þessa daga, sem

nú eru að líða, það eru ekki rithöfundar, heldur ólæsir

og óskrifandi alþýðumenn á Spáni, mennirnir á strætis-

vígjum spönsku samfylkingarinnar, mennirnir, sem eru

veiðidýr fasistablámannanna á hinum sólbrenndu, kakt-

usvöxnu heiðum Spánar, matarlitlir og þyrstir og bráð-

229