Vaka

						ÚR BYGGÐARSÖGU ÍSLANDS.

íslendingar hafa orðið fyrir þeim ósköpum, að lifa

öldum saman í þeirri trú, að landi þeirra hefði farið

stórkostlega aftur, síðan það byggðist i fyrstu, og væri

sifellt að fara aftur. Þeir hafa trúað þvi, að loftslagið

bafi versnað og landskostir þverrað síðan á landnáms-

öld. „Það er sannarleg hörmung og plága, að heyra

marga heldri menn tala um alltaf, hvað landinu sé að

hnigna, jöklarnir að stækka, hafísinn að færast nær

og nær, og segja, að hann hafi enda ekki verið þekktur

fyrr en á 13. öld, og þeir segja jafnvel að hnötturinn sé

að snúast, svo að ísland hljóti seinast að verða tómur

is", segir Sigurður Guðmundsson málari í bréfi til Jóns

Sigurðssonar 19. ágúst 1868*.). Þannig töluðu heldri

mennirnir hér í Reykjavík, fyrir rúmum 60 árum. Síðan

hefir þessi trú dofnað, fyrir áhrif ýmsra góðra manna,

fyrst og fremst Þorvalds Thoroddsens, en þó eimir enn-

þá nokkuð eftir af henni.

Líklega hefir ekkert átt stærri þátt í því að skapa

þessa trú en ljóminn, sem staðið hefir af söguöldinni.

Þegar menn báru þjóðlíf sögualdarinnar saman við þjóð-

líf síðari alda, virtist munurinn þar á milli vera geysi-

mikill. Guðmundur ríki á Möðruvöllum hafði hundrað

hjóna og hundrað kúa**). Geirmundur heljarskinn hafði

aldrei færri menn en 80 vígra karla með sér***). Slik

rausn og stórmennska þekktist ekki á síðari öldum, og

ekkert því líkt. Þessi tvö dæmi eru nú að vísu nefnd

*) Arbók  fornleifafél.  1929,  59—60.

**) Ljósvetninga  saga, k. 5.

***)  Sturi, I. 7, Landn. II. — 19.