Vaka

						320                                   ÓLAFUR  LARUSSON:                              [vaka]

sem fádæmi í sögunum. En þær segja frá fleirum en

slíkum stórhöfðingjum. Haustið fyrir Fróðárundur voru

30 hjóna á Fróðá*). Torfi Valbrandsson hafði 30 hjóna

og 30 kúa á Breiðabólstað í Reykholtsdal**). Fróðá og

Breiðabólstaður voru' engin höfðingjasetur. Þar voru

meðalheimili, í betra lagi. Hversu mikill munur var ekki

á þeim og meðalheimilum síðari tíma? I því, sem út er

komið, af manntaliriu 1703, þ. e. í manntali þessu yfir

héruðin frá Krýsuvík og vestur í Dýrafjörð, er hvergi að

finna heimili með 30 heimilismönnum eða fleiri. Flest

var í heimili 28 manns, í Saurbæ á Kjalarnesi, hjá Sig-

urði lögmanni Björnssyni, og i Haga á Barðaströnd, hjá

Ara sýslumanni Þorkelssyni. Auk þessara heimila voru

aðeins 10 heimili í þessum sveitum, þar sein heimamenn

voru 20 eða fleiri, og voru það stærstu höfuðbólin og

heimili ríkustu mannanna. Vera má, að ekki megi taka

mikið mark á þessum tölum í sögunum. Hitt skiftir

meiru ináli, að heildarsvipurinn yfir þjóðlifi sögualdar-

innar er gjörólíkur þjóðlífi síðari alda. Lifskjör sögu-

aldarmanna stinga algjörlega í stúf við lifskjör al-

mennings seinna. Það var meiri stórmennskubragur yfir

lífi manna þá en síðar var. Bændurnir á söguöldinni

voru ekki bundnir allar stundir við búsýslu sína. Þeir

höfðu nógan tíma til margs annars, til vígaferla og her-

ferða, hestaþinga og leikmóta, veizluhalda og heimsókna.

Þeir höfðu efni á þessu öllu. Þeir gátu, ef svo bar undir,

goldið stórfé í manngjöld, og stóðu jafnréttir eftir. Hver

sæmilegur bóndi gat gjört son sinn að heiman, með næg-

um fararefnum, til þess að leita sér fjár og frama í öðr-

um löndum. Þeir höfðu meiri mannafla en bændur höfðu

síðar. Þess eru fjöldamörg dæmi í sögunum, að menn

fóru til vígaferla með 10—20 vopnfæra menn, í svo

skjótri svipan, að ekki getur hafa verið ráðrúrn til þess

*)   Eyrbyggja, k.  54.

? *)  Hurðar saga, k. 20.