Vaka

						322                                   ÓLAFUR LÁRUSSON:                              ívaka]

Öll þ'es'si búsýsla var iðkuð Iángt fram yfir söguöld,

frám á miðaldir. Þetta skýrir því eigi muninn á söguöld-

inni og þeim. Og hvað síðari aldir snertir, er landbún-

aðirium fer að hraka, þá má benda á það, að þá voru

íiskveiðar stundaðar miklu meir en á söguöld. Sjávar-

aflinn hefir lengi átt drjúgan þátt í afkomu þjóðarinnar,

og mundi eigi framförin í fiskveiðunum hafa vegið

nokkuð á móti afturförinni í landbúnaðinum?

Á söguöld tóku landsmenn nokkurn þátt í verzlun

landsins við önnur lönd. Þó mun erlendra kaupmanna

ávalt hafa gœtt meira en innlendra. Samt hefir meira

af verzlunararðinum runnið til landsmanna þá en nokk-

urntíma síðan, fram að síðasta mannsaldri. Þá má og

œtla, að allmikið af silfri hafi borizt til landsins, með

Jandnámsmönnunum og með íslenzkum víkingum á

söguöld, og gátu menn lifað ríkmannlegar, meðan þeir

höfðu þessa sjóði til að eyða af. En skammt nær þetta

tvennl til að skýra rausn og stórmennsku sögualdarinn-

ar. Matvælaflutningar hafa aldrei verið svo miklir til

landsins, að landsmenn yrðu ekki að langmestu leyti að

lifa á afurðum þess sjálfs. Þær varð að vinna úr skauti

náttúrunnar.

Þá kem eg að þeirri almennu skoðun, er eg gat um í

upphafi greinar þessarar, að landskostir hafi þverrað

stórlega, síðan á söguöld. Því til styrktar hafa menn

vitnað til þess, að eldgos og jökulhlaup hafi eytt byggðir

og býli, sandfok hafi spillt sumum sveitum og að menn

og skepnur hafi eytt skógunum, og landið blásið upp,

er skógargróðurinn var horfinn. Þetta má allt til sanns

vegar færa að nokkru leyti, en þó hefir allt of mikið

verið úr því gjört.

Hraun hafa tekið af nokkra bæi í nánd við Heklu og

í Vestur-Skaftafellssýslu, en ekki svo teljandi sé annars-

staðar á landinu. Jökulhlaup hafa eytt nokkrum bæjum

á söndunum í Skaftafellssýslum. Sandfok hefir eytt all-

mörgum  bæjum  í  tveimur  sveitum  í  Rangárvallasýslu,