Vaka

						[vaka]                 ÚR  BYGGÖARSÖGU   ÍSLANDS.                      325

hlíðunum. Þau búa smátt og smátt til túnstæði í hlíðar-

fætinum, sléttan valllendishalla með ilmandi töðugróðri.

Fjöldi túna viðsvegar um landið eru gamlir, grónir

skriðuhallar. Menn mega ekki einblína á eyðinguna.

Þeir verða líka að gefa hinum græðandi öflum gaum og

starfi þéirra. Hvers þau hafa áoi'kað í þau þúsund ár,

sem landið hefir verið byggt, fær enginn metið. En gæta

skyldu menn þessa, er þeir tala um afturför landsins.

En það, að fjöldamargar jarðir, og jafnvel heilar sveitir,

eru enn jafn lífvænlegar til búskapar og þær voru á

söguöld, tekur af öll tvímæli um það, að murmrinn á

söguöld og síðari tímum stafar ekki af breyttum lands-

kostum. Landgæðin leyfa enn sama rausnarbúskap og

þá var rekinn þar. Að búskapur seinni tíma hefir verið

minni og kotungslegri er af öðrum orsökum sprottið en

þeirri, að landgæðin hafi þverrað.

Sögualdarmennirnir hafa orðið að lifa á afrakstri búa

sinna, að langmestu leyti, eins og landsmenn hafa orðið

að g.jöra síðan. Til þess að Hfa við rausn af búum sín-

um, hafa þeir orðið að hafa stórbú, stæfri en menn

höfðu siðar. En hafi iandgæðin og landsnotin verið

svipuð þá og síðar, getur munurinn á búskap þeirra og

búskap seinni alda manna ekki verið fólginn i öðru en

því, að þeir hafi búið á stærri jörðum en eftirkomendur

þeirra. En hafi jarðirnar verið stærri, hafa þær líka verið

færri.

Því hefir almennt verið trúað, að landið hafi verið

jafn þéttbýlt á söguöld og það var á síðari öldum, eða

jafnvel þéttbýlla. Hafa menn stutt þessa skoðun við ýms

rök. Er þar i'yrst að telja orð Ara í íslendingabók: Svá

hafa ok spakir menn sagt, at á sex tigum vetra yrði Is-

land albyggt, svá at eigi væri meirr siðan*). í annan stað

er getið um ýmsa bæi, í fornritum og fornbréfum, er eigi

hafa   verið   byggðir   á   siðari öldum, svo kunnugt sé.   í

')  íslendingabók,  k.  .'j,  Landnáma   V. ¦—  15.