Vaka

						326                                   ÓLAFUR  LÁUUSSON:                              [vaka]

þriðja lagi má viðsvegar um landið sjá rústir eyðibýla,

og nálega í hverri sveit hafa gengið munnmæli um býli,

er þar hafi farið í auðn. Af þessu hafa menn ætlað, að

mikil landauðn hafi átt sér stað. Landauðnin hefir

venjulega verið talin stafa af plágunni miklu, 1402—

1404. Árni Magnússon getur munnmæla um það, að 50

býli hafi verið í Þingvallasveit, fyrir pláguna, og að

Hrafnabjörg (eyðibýli í hrauninu norðan undir Hrafna-

björgum), hafi þá staðið í miðri sveit*), en 1711, er

jarðabókin var gjörð, voru ein 11 býli byggð i sveitinni

allri. Svipuð munnmæli hafa gengið víðar, og sýnir þetta

hve stórkostlegar hugmyndir menn gerðu sér um land-

auðnina.

Þessar röksemdir allar geta í fljótu bragði virzt vera

nokkuð sannfærandi, en þegar betur er að gætt, er margt

við þær að athuga.

Orð Ara verða varla skilin öðruvisi en svo, að byggð

landsins hafi eigi aukizt, þ. e. býlunum hafi eigi fjölgað

að neinu marki, frá lokum landnámsaldarinnar, nálægt

930, og fram á daga hans, á fyrri hluta 12. aldar. Þetta

kemur fyrst og fremst í bága við ýmsar röksemdir, er

leiða má af sögunum, og síðar verður vikið að. En auk

þess er þetta i sjálfu sér mjög ósennilegt. Það er mjög

ósennilegt, að jafn víðlent land og ísland er, hafi getað

byggzt að fullu á einum C0 árum, og mundi slíkt senni-

lega vera algjört einsdæmi.

Um 1840 voru jarðir hér á landi taldar vera um

5(500**). Ef jafnmargar jarðir hafa verið byggðar um

930, og gert er ráð fyrir að 10 manns hafi verið á hverri

jörð að meðaltali, þá ætti fólksfjöldinn í landinu að hafa

verið nálægt 56 þúsundum. Hærri yrði fólkstalan, ef gert

væri ráð fyrir, að landauðn hefði orðið hér á landi síðan

á 12. öld. Eins mundi það og hækka fólkstöluna, ef gert

*)  Jarðabók II. 363.

**) .1. Johnscn: Jarðatal, 395.