Vaka

						328                                   ÓLAFUR  LÁRUSSON:                              [vaka]

hafi verið um 18 þúsund*), en P. A. Munch gizkað á

6000**). Það má því vafalaust áætla tölu innflytj-

endanna langt fyrir neðan 33 þúsund og mannfjöldann

930 langt fyrir neðan 60 þúsund. En þá verða býlin líka

miklu færri, í upphaf sögualdarinnar, en þau voru

seinna, og jarðirnar þá um leið stærri.

Þegar a þetta er litið, þá er í rauninni óþarfi að víkja

að hinum atriðunum tveimur, týndu bæjanöfnunum í

sögunum og fornbréfunum, og rústum eyðibýla og

munnmælunum um þau. Eg mun þó, vegna þess sem á

eftir kemur, minnast lítilsháttar á þessi atriði bæði.

Bæjanöfnin i sögunum hafa aldrei verið rannsökuð

til neinnar hlítar, né heldur það, hve margir bæjanna,

er þær nefna, hafi yerið byggðir á seinni ölduin. Svo

mikið er þó víst, að flestir eru bæir þessir byggðir enn,

með sama nafni og þeir eri|> nefndir í sögunum. Land-

náma nefnir langflesta bæi, af hinum eldri sögum, og

tiltölulega eru miklu fleiri týnd bæjanöfn í henni en í

nokkurri annarri sögu. Mér hefir talizt til, að um 150 af

þeim 600 bæjum, sem hún nefnir, hafi eigi verið byggðir

á seinni öldum með vissu, eða nálega fjórðungur þeirra.

Þetta gæti bent til þess, að mikil landauðn hefði átt sér

stað, siðan á landnámsöld. Hér er þó ekki allt sem sýn-

ist, og kemur þar margt til greina. I tölu eyðibýlanna

eru allmörg býli, sem Landnáma sýnir sjálf, að komin

voru í eyði, er hún var rituð. Allur þorri þessara býla

mun hafa verið byggður aðeins stutta stund. Þegar

menn setjast að i ókunnu landi, getur eigi hjá því farið,

að stundum séu valin óhentug bæjarstæði. Þegar menn

siðan reka sig á annmarkana, er bærinn fluttur. Stund-

um þarf eigi að flytja hann nema stuttan spöl. Matthías

Þórðarson fann 1908 bæjarrúst frá landnámstíð í túninu

í   Helludal   í  Biskupstungum.   Var   sýnilegt,   að   bærinn

•)  íslendinga saga I., 239—244.

**)  Det norske  Folks Hist. I., 556.