Vaka

						[vaka]                      ÚR  BYGGÐAHSÖGl'   ISLANDS.                           331

séð með vissu, að byggðir hafi verið á seinni öldum, og

er þó enda líklegt um suma þeirra, að þeir séu enn

byggðir, með öðru nafni. í elzta máldaga Oddakirkju,

um 1270, eru nefndir 88 bæir, er gjöld skyldi greiða af

til Odda*), og eru þeir flestir í sandfokssveitunum í

Rangárvallasýslu. 82 þeirra hafa verið byggðir eftir 1700.

Af hinum 6 fóru tveir, Skarð og Tjaldarstaðir, í eyði i

Heklugosinu 1389 eða 1390**), tveir, Sandgil og Strand-

arhali, eyddust seint á 17. öld***). Fimmta jörðin,

Hraun, var enn við líði seint á 15. öld****). Er þá ein

jörð eftir, Vakursstaðir, sem óvíst er nær eyðzt hefir. Viða

er í kirknamáldögum, bæði fyrir pláguna og eftir;, getið

um hve margir bæir liggi að tíundum til kirkjunnar. Er

bæjatalan sjaldan hærri fyrir pláguna og aldrei svo neinu

nemi. Af þessu er það ljóst, að sagnirnar, sem gengið

hafa, um landauðnina eftir pláguna, eru mjög ýktar.

Jarðirnar, sem plágan Iagði i eyði, hafa flestar byggzt

fljótt aftur.

En þá eru bæjarrústirnar? munu menn spyrja. Eru

þær ekki órækur vottur um horfna byggð? Að vísu eru

þær ]>að, en þó aðeins svo langt, sem vitnisburður þeirra

nær. Sönnunargildi hans hefir vaxið mönnum mjög i

augum, eins og allt annað, er bent gat til hnignunar

landsins, og rústirnar og munnmælin sanna eigi jafn-

inikið og menn hafa ætlað. Er hér á margt að líta.

Margar þær menjar, er menn telja vera fornar bæja-

rústir, eru svo óljósar, að ekkert verður af þeim ráðið.

•Brynjólfur Jónsson frá Minna-Núpi hefir rannsakað

eyðibýli hér á landi meir og betur en nokkur annar

maður hefir gjört. Rannsóknir hans sýna það, að víða,

þar sem honum var sagt til eyðibýla, var annaðhvort

ekkert   að  sjá,   nema   ef til  vill  stórþýfðan móa,   eða

•)   Dipl. Isl. II., 34.

*•)   Annálar,  284,  416.

•*•)   Á.M. JarCab.  I., 200, 235.

*•'•)   Dipl. Isl. VII., 399.