Vaka

						TvakaI                      UR  BYGGÐARSOGU   ISLANDS.                           333

manna minni. Um 50 þeirra getur hann þess, hvenaer

þær voru byggðar fyrst. í Árnessýslu getur hann þessa

um 91 af 157 eyðihjáleigum. Sýnir þetta, hve hjáleigu-

hyggðin var stopul. Vafalaust eru rústir af þessum

skammlífu býlum víða við líði enn, og það gefur þá al-

veg rangar hugmyndir um byggðina í landinu, ef menn

œtla, að þar sé um forna byggð að ræða, er staðið hafi

um Jangan aldur. Ég skal nefna eitt dæmi, er mér virð-

ist vera nokkuð lærdómsríkt um þetta efni. Á afrétti

Hrunamanna er talin hafa verið byggð að fornu. Sést

þar á nokkrum stöðum til rústa, og munnmæli nefna

enn fleiri bæi, er þar hafi verið. Tveir þeirra eru nefnd-

ir Búðarárbakki og Búðarártunga. Eru rústir á báðum

þessum stöðum. Nú vill svo vel til, að saga beggja þess-

ara býla er kunn, frá upphafi til enda. Árni Magnússon

segir frá þvi, að fyrstur byggði báða þessa bæi maður,

sem uppi var í Árnessýslu á 17. öld ofanverðri, og „sem

alla hans daga hafði af nýjungagirni skrölt frá einni

jörð til annarar, og búið á 27 jörðum"*). Bjó hann

fyrst 4 ár i Búðarártimgu og síðan 9—10 ár á Búðarár-

bakka. Hefir hvorugt býlið verið byggt síðan. Ef Árni

hei'ði eigi getið um þetta, væri saga þessara býla gleymd

fyrir Iöngu. Rústirnar og bæjanöfnin væru eftir, og

meim myndu almennt ætla, að byggð hefði verið þar

langar stundir, jafnvel öldum saman. Mundi ekki saga

sumra binna býlanna þarna á afréttinum vera eitthvað

svipuð þessu, og saga fjölda annara bæjarústa víðs-

vegar um landið?

Eg vona, að þessar röksemdir sýni það, að nota verð-

ur vitnisburð ba'jarústanna með fullri varúð, þegar

dæma á um það, hve mikil byggð landsins hafi verið að

forriu. En einkum er þó þess að gæta, að bæjarústirnar

sanna ekkert um það, að byggðin hafi verið meiri á

söguöld en á síðari öldum. Rústirnar eru mjög mis-

gamlar. Þær eru frá öllum öldum byggðar landsins.

*)  Jarðabók II., 273.