Vaka

						

342                            OLAFUR  LARUSSON;                        [vaka]

skifzl með líkum hætti. Hins þarf varla að geta, að

landnámsjarðirnar hafa verið ójafnar að stærð í fyrstu

og að jarðirnar hafa skifzt misjafnlega fljótt. En stefn-

an ætla eg að hafi verið þessi, alla 10. öld og fram eftir

11. öld, að jarðirnar hafi verið að skiftast og minnka og

þeim jafnframt verið að fjölga. Má sjá þessa merki í

sögunum, víðar en í Laxdælu. Sum hin mestu höfuðból

síðari tíma byggðust ekki fyr en eftir 930. Skálholt

sjálft, sem Hungurvaka segir, að sé „allgöfgastr bær á

öllu íslandi", byggði Teitur Ketilbjarnarson fyrstur, lík-

lega laust fyrir 940*). Helgafell í Helgafellssveit byggði

Þorsteinn þorskabítur fyrstur um 935**). Hjarðarholt

byggði Ólafur pá fyrstur, eins og áður var sagt. Svalbarð

á Svalbarðsströnd byggði Héðinn hinn mildi Þorbjarnar-

son fyrstur, „sextán vetrum fyrir kristni"***). Þegar

jafnvel þessi stórbýli voru byggð svo seint, þá má nærri

geta, hvort margar smærri jarðir hafi eigi verið byggðar

á þessu tímabili.

Þessari skiftingu jarðanna mun hafa verið Iokið að

mestu um miðja 11. öld. Stórbýli landnámsaldar og sögu-

aldarinnar hafa þá verið orðin skift í fleiri jarðir. Bænd-

urnir eru orðnir miklu fleiri en áður. Búin eru orðin

minni og rausnin minni. Stórbændalífi sögualdarinnar

var lokið.

Skoðun sú, er hér hefir verið lýst, virðist mér ein geta

skýrt til fullnustu, bæði söguöldina sjálfa, lífshagi

manna hér á landi þá, og eins hitt, hve skamma stund

hún stóð. Söguöldin stingur mjög í stúf við næsta

tímabilið á eftir henni. Eftir allan óróa og umbrot

sögualdarinnar kemur allt í einu kyrlátt og friðsamt

timabil, sem litlar sögur ganga af. En því ganga litlar

sögur   af   því,   að   fátt   hefir  gjörzt,   er  frásagnarvert

')  Biskupas.  I..  60.

')  Eyrbyggja, U.  11.

•) Landn. III.   — 16.