{vakaJ ÚB. BYGGÐARSÖGU ÍSLANDS. 343 þætti. Þessi straumhvörf hafa aldrei verið skýrð til hlítar. En þessi skoðun váfpar áð miuni hyggju nokkru ljósi á þau. Goðavaldið á söguöldinni er meðal annars frábrugðið höfðingjavaldi annarsstaðar að því leyti, að -þ'að virðist styðjast við aðrar fjárhagsstoðir eir höfðingjavald studd- ist við víðast hvar. Það átti ekkert skylt við lénsvald miðaldanna í öðrum löndum, og þess verður hvergi vart, að goðarnir hafi haft tekjur af afgjöldum leigulanda, að nokkru marki. Landsleiga þekktist að vísu á þessu tímabili*), en hennar virðist hafa gætt mjög litið Lönd- in, sem landnámsmennirnir úthlutuðu fylgdarmönnum sínum, létu þeir þá fá til eignar. Voru menn viðkvæmir í þeim efnum, og þótti jafnvel tryggara, að fá löndin að kaupi en að gjöf, eins og sagan um Steinunni gömlu, frændkonu Ingólfs, sýnir**). Virðist augljóst, að allur þorri bænda hafi verið sjálfseignarbændur á þessum timiim, og sögnin um, að Blundketill hafi átt þrjá tigi leigulanda er svo einstæð, að hi'm er vart trúanleg. Skatt- gjöld, sem eru önnur aðalstoð höfðingjavaldsins, sýnast goðarnir eigi heldur hafa tekið svo að nokkru nemi. Hoftollarnir og þingfararkaupið, ef það þá þegar hefir verið Iögtekið, hafa varla borið höfðingjavaldið uppi, fjárhagslega. Fjárhagsstoðin sýnist fyrst og fremst vera stórbú höfðingjanna sjálfra. Þau bera vald þeirra uppi. Þess vegna gnæfa þeir heldur eigi svo mjög yfir aðra bændur. Þess vegna er goðinn ekki nema primus inter pares. Umhverfis hann sátu aðrir bændur, jafningjar hans að efnum. Þegar jarðirnar skiftust og búin minnk- uðu, bilaði þessi fjárhagsgrundvöllur goðavaldsins, og efnahag hinna göfugu ætta sögualdarinnar hnignaði. Vér sjáum nokkur merki þessa í sögunum frá 11. öld. Eftir *) Gunnlaugss., k. 2 og 3; Eyrbyggja, k. 63; Hænsna-Þóris- saga, U. 1. '*) Lnndn. V. — 14.
Beinir tenglar