Vaka

						34-t                                   ÓLAFUR  LÁRT3SS0N:                              [vaka]

glæsimennsku og stórmennsku Ólafs pá er ömurlegt að

sjá Halldór son hans sitja félausan að Hjarðarholti, og

heyra þá Þorstein Kuggason og Þorkel Eyjólfsson hlakka

yfir þvi, að sér muni lánast að kúga hann til að láta

föðurleifð sína af hendi*). Ennþá ömurlegra er það, er

fulltrúar tveggja glæsilegustu og göfugustu ætta sögu-

aldarinnar, Gellir Þorkelsson á Helgafelli og Egill

Skúlason á Borg, mannsaldri síðar, ganga í ranglátt mál,

af féleysi einu saman, og þiggja svo mútur til að svikja

handamenn sína í málinu í tryggðum, er þeir sjá, að mál-

ið er ekki eins févænlegt og þeir hugðu. Þegar svo var

komið, var höfðingjavaldinu hætt, óg það stóð á veikum

fótum, þar til nýjar fjárhagsstoðir runnu undir það. Af

tímabilinu milli 1030 og 1130 ganga fáar sögur. Mundi

það tíðindaleysi eigi vera afleiðing af þeirri jöfnun efna-

hagsins, er átt hafði sér stað. Þjóðfélag bjargálna mið-

lungs bænda er friðsamt og fábreytilegt. Þar gerast fá

stórtiðindi. í það horf hlaut skifting stórbýlanna að

breyta þjóðfélaginu islenzka. Stórbændur sögualdarinn-

ar voru horfnir. Höfðingjar Sturlungaaldarinnar voru

enn ókomnir. Það var eigi fyr en fram á 12. öld kom,

að nýjar fjárhagsstoðir tóku að renna undir höfðingja-

valdið, er gjörðu höfðingjunuin fært að lifa lífi sögu-

aldarmannanna. Þá sýndi það sig, að andinn var enn

hinn sami. Mönnum var jafn gjarnt að grípa til öxarinn-

ar þá og þeim hafði verið á söguöld. Þessi tvö tímabil,

söguöldin og Sturlungaöldin, hafa hlotið mjög ólíka

dóma. Söguöldina hafa menn séð í hillingum rómantik-

urinnar. Heimildirnar um hana eru fágaðar af list sagna-

manna margra kynslóða. Sturhingaöldina sjá menn í

gráljósi raunveruleikans. Henni hafa samtímamenn lýst

fyrir oss, sannorðir menn, sem segja frá viðl)urðunum

eins og þeir gjörðust, fegra ekkert og draga ckkert

undan. Því hafa og dómarnir orðið ólíkir,  og þar  sem

') Laxdœla, k. 75.