Vaka

						[vakaj                      Úll  BYGGÐARSÖGU   ÍSLANDS.                           345

rómantikin hefir ráðið dóminum uin söguöldina, þá hef-

ir Sturlungaöldin verið mæld á mælikvarða borgaralegs

siðga>ðis 19. aldar. En ef vér leggjum frá oss fordóma

þessa, og reynúm að dæma þessar aldir með hlutleysi

og réttsýni, þá verðnr niðurstaðan önnur. Munurinn á

Njálsbrennu og Flugumýrarbrennu er ekki svo ýkja-

mikill, er Htið er á alla málavexti. Mundu eigi sakir þær,

er Kolbeinn grön og aðrir hinir dyggustu og trúustu

fylgdarmenn Sturbinga höfðu á Gizur Þorvaldsson, jafn-

ast nokkuð á við sakir Flosa á Njálssyni? Sturlungaöldin

er meira í a4t við söguöldina tn menn hefir grunað.

Frá síðasta áratug 11. aldar er til merkilegt gagn um

hyggðarsögu landsins. Það er manntal Gizurar biskups,

1095. Hann lét telja bændur þá, er þingfararkaupi íittu

að gegna, og töldust þeir 4560 alls á landinu*). Af þess-

ari tölu verður það eigi séð, hve margar jarðirnar voru.

Fátækustu bændurnir áttu eigi að gegna þingfararkaupi,

og voru því eigi taldir. Hins vegar hafa sumstaðar fleiri

en einn þingfararkaupshændur húið á sömu jörð, og eru

þeir þá allir taldir. Hlutfallið milli jarðatölu og búenda-

töhi hei'ir að sjálfsögðu verið bre^'tilegt á ýmsum tím-

um. Árið 1842 voru jarðirnar 5600, en búendur 7200**).

Hlutfallið var þá 7 : 9. Hefði sama hlutfall verið á þessu

1095, mundu þessir 4500 hændur hafa setið á 3500 jörð- •

um. Eru þá ótalin býli alba hinna, er eigi greiddu þing-

fararkaup. Björn M. Olsen hefir reiknað út man.ifjölda

hér á landi, 1095, eftir þessari tölu þingfararkaupsbændá.

Gizkar hahn á, að hlutfallið milli tölu skattgjaldenda og

fólkstölu hafi verið svipað 1095 og það var 1850, 1 : 17.

Verður fólkstalan þá 77500***). Hann reiknar að vísu

ekki út búendatölu eða jarða, en segir þó, að meðal-

fólkstal  á  heimili  mtini  varla nokkurn tíma hal'a  i'arið

•)   Islendingabók,  k.  10; Bisk.  I.,  28,  69.

••)  .1.  Johnsen:  Jaröatal,  395.

***)  Snl'n  IV.,  356.