Vaka

						[vakaj                   ÚR  BYGGÖARSÖGU  ISLANDS.                        347

skyldi hvort þeir væru svo efiiaðir, a8 þeim bæri að

greiða þingfararkaup. Innslæðukúgildin voru vitanlega

ekki talin með, er fé leiguliða var metið til skatts, 1850.

Sjá allir hve stórkostlegan mun það hlýtur að gjöra,

hvort fimmtungur bi'ifjáreignarinnar er talinn með eða

ekki. Þetta atriði eitt, út af fyrir sig, hlýtur að hækka

tölu þingfararkaupsbænda stórum, að tiltölu við það,

sem skattbændatalah var 1850. Með þessu er grundvell-

inum kippt undan ölhrm útreikningi Björns Ólsens.

Ágizkanir um þetta efni hljóta alltaf að verða mjög ó-

vissai'. En nær réttu en áætlanir Björns Ólsens, ætla eg

að það sé, að áætla, að um 1095 hafi 9 bændur af hverj-

nm 10 goldið þingfararkaup, og ætti þá jarðatalan að

vera tæp 4000. En hvað sem þvi líður, þá verður eigi

leidd nein sönnun þess, að landið hafi verið þéttbýlla

í lok 11. aldar en síðar, af manntali Gizurar biskups. Hið

eina, sem með vissu verður leitt af manntalinu, er það,

að þá var hér á landi all-fjölmenn stétt sæmilega efnaðra

miðlungsbænda, cins og einmitt hlaut að leiða af skifí-

ingu jarðanna.

En þetta ástand álti fyrir höndum að breytast, og

fjöldi nýbýla átli enn eftir að byggjast í landjnu. Sú

skifting jarðanna varð þó með öðrum hætti að mörgu

en hin fyrri.

Býlin hér á landi hafa um nokkrar aldir skifzt í tvo

aðalflokka, lögbýli og hjáleigur. Milli þessara flokka eru

hin svonefndu hálfbýli, sem ekki höfðu nema hálft fyr-

irsvar á móti lögbýlum, en þeirra ga'tir lítið. Fyrir neðan

hjáleigurnar slóðu svo húsmennskubýlin eða þurrabúð-

irnar, sein voru allmargar í sumum sjáfarsveitum. Töld-

ust þær ekki til jarðanna.

Orðið hjáleiga bendii' til landsleigu. Hjáleigurn-

ar eru ávalt leigulönd. En ekki eru öll leigulönd hjá-

leigur. Hjáleiga er þrengra hugtak. Þær eru leigulönd,

sem leigð eru „hjá", þ. e. út frá annari jörð. Hjáleigan

er því ávalt háð aðal.jörðinni. Hjáleigan hefir ekki af-