Vaka

						362                                   ÓLAFUR  LÁRUSSON:                              [vaka]

1550, en Hvammkot í reikningnum 1552. Hagi er enn

ekki búinn að fá kot-nafnið í reikningunum*). Er hér

augsýnilegt hvernig kot-nafnið fyrst festist við jörðina

í daglegu tali og kemst síðan inn í jarðabókina. Lik

dæmi má mörg nefna viðsvegar um landið. Bakkakot

og Núpakot undir Eyjafjöllum hétu Bakki og Núpar**).

Múlakot í Lundarreykjadal hét Múli***). Bakkakot í Bæ.j-

arsveit hét Bakki****). Enniskof í Viðidal og Hrisakot á

Vatnsnesi hétu Enni og Hrísf). Allt eru þetta gömul

lögbýli. Stundum var nafnbreytingin þó ennþá stórkost-

legri. Staðir urðu að kotum. Ytri-kot og Fremri-kot í

Norðurárdal í Skagafirði munu hafa heitið Þorbrands-

staðir og Hökustaðir að fornúff). Líkt hefir átt sér

stað um sumar lögbýlisjarðir, er bera önnur hjáleigu-

nöfn en rkot. Það er þannig líkleg tilgáta, að Kothús og

ívarshús í Garði séu gamlar jarðir, er þar voru og hétu

Straglastaðir og Darrastaðirftt). Að lögbýli bera hjá-

leigunöfn sannar því eigi, að þau nöfn séu gömul. Hitl,

að sýnt verður, að mörg þessara býla hafa fengið nöfn

þessi tiltölulega seint, er vottur þess, að hjáleigunöfnin

tilheyri yfirleitt yngra stigi í byggingarsögu landsins, og

það bendir aftur til þess, að hjáleigurnar séu flestar

byggðar nokkuð seint. En hvernig stendur á þessum

nafnbreytinguin lögbýlanna? Eg hygg, að þær hafi oft-

ast stafað af því, að býlin hafa lagzt í auðn í bili. Eink-

um á þelta við um kot-nöfnin. Það hefir verið tíðkað i

alþýðumáli, að nefna rústir „kot", jafnvel rústir af öðru

•)   Dipl. Isl. XII.  75, 81, 8fl,  220.

**)   Dipl.  Isl.  II. 418, 422.

'**)   Dipi. Isl. III. 88.

**•*)   Gret.ti.s saga, k. 47.

t)   Dipi:  Isl.  IX., bls.  314.

tt)   Árbók fornl.fél. 1906, 24. Kalund:  Hist. top. Besk.  II.  72.

t + t)   A.  M;  .larðab.  111,   106,  sbr.  Dipl.  Isl.  II.  26.