Vaka

						364                                   ÓLAFUH  LÁRUSSON:                              [vaka]

ingar frá Núpi, Kothvammur á Vatnsnesi til aðgreining-

ar frá Kirkjuhvammi og Kotá í Eyjafirði til aðgreining-

ar frá Glerá. Algengast er þetta á Suðurlandsundirlend-

inu, en dæmi þess finnast bæði vestanlands og norðan. í

þessum nöfhum merkir „kot" sama og „minni" eða „litli",

Kotbrekkur = Minni-Brekkur, enda er Litli-Hamar í

Öngulstaðahreppi nefndur Kothamar í Auðunarmál-

dögum*) Margar af jörðum þessum eru gömul lögbýli,

og þykir mér líklegt, að þessi notkun orðsins sé eldri

en hin, að nota það i niðurlagi nafns.

Að hjáleigunöfnin, og þó einkum kot-nöfnin, séu ung,

styðst og við fleiri líkur. Af öllum bæjanöfnum, sem

nú eru kunn, endar nálega tíunda hvert nafn á kot.

Samt er ekki einn einasti bær með slíku nafni nefndur í

fornritunum. Þeir fara fyrst að koma við sögur á 14.

öld, og þó mjög fáir fyrst í stað. í fimm fyrstu kindum

fornbréfasafnsins, m. ö. o. fram til 1476, eru nefnd að-

eins 9 kot-nöfn, og skifta bæjanöfnin í þessum bindum

þó mörgum hundruðum. Finnut" Jónsson hefir og bent á

það, sem vott um hinn unga uppruna kotanna, að nöfn

þessi eru oft dregin af gælunöfnum manna, t. d. Begga-

kot, Eyvakot, Simbakot, Tobbakot, og að ný manna-

nöfn, eins og Páll, Pétur, Simon og Stefán, koma fyrir í

kotnöfnum**). Varla nokkurt af þessum nöfnum er

mjög fornlegt. Hið fornlegasta er Ambáttarkot á Vatns-

nesi. Það virðist benda alla leið aftur til sögualdar. En

Árni Magnússon getur þess, að býli þetta hafi eigi verið

byggt fyr en seint á 17. öld, í landi eyði.jarðar, er heitið

hafi Katastaðir***). Nafn þetta er því ungt, þó það sýn-

ist vera fornlegt.

Líkt er ástatt um flest hin hjáleigunöfnin. Þau eru

fremur fátið i fornritunum. Þó er -gerði nafn á tveim-

•)  Dipl.  Isl.  II.,  bls. 485.

*?)  Safn IV., bls. 457.

••*) Jarðabók VIII. 149.