Vaka

						368                                   ÓLAFUR  LÁRUSSON:                              [vaka!

allu bændaeign í landinu og fór með öll veráldleg völd

innlend. Úr þeim hópi má iiéfna fjölda manna, sem mikl-

ar sögur mundu hafa gengið af, ef þeir hefðu lifað við

hugsunarhátt og lífsskoðun sögualdarinnar, menn sem ó-

híkað hefðu getað sezt á bekk með glæsilegustu höfð-

ingjum þess tíma. Munurinn er þar heldur éigi eins stór-

kostlegur og almennt hefir verið talið.

Er þessi breyting á lífshögum manna, sem hér hefir

verið lýst, til ills eða góðs, spor áfram eða aftur á bak?

Um það verða sjálfsagt skiftar skoðanir, og sýnist sitl

hverjum. En —

bú  er  bctra,

])ótt  lítit  sé,

Iialr   er   heima   liver;

þótt tvær geitr eigi

ok taugreftan sal,

þat er þó betra en bæn,

segir í Hávamálum. Þessi skoðun á sér djúpar rætur hjá

kynflokki vorum. Hún hefir legið á bak við alla skift-

ingu jarðanna hér á landi á öllum öldum, og á vorum

dögum á hún sinn mikla þátt i aðstreymi unga fólksins

til kaupstaðanna. Það er löngunin til að vera sjálfstæð-

ur, vera sinn eiginn herra og húsbóndi. Margur maður-

inn hefir átt þess einn kost, til að fullnægja þeirri löng-

un sinni, að taka eitthvert „hrakkotið" og gerast þar

kotungi. Sumir hafa borgað það sjálfstæði dýru verði,

með sulti og seyru, og jafnvel með lífi sínu, er harðind-

in surfu að. Aðrir hafa sigrað og séð sér og sínum

sæmilega farboða, og margt kotið hefir tekið við einni

kynslóðinni af annari, fætt þær og klætt og verið þeim

heimili og hæli frá vöggu til grafar. Hver getur sagt,

þegar allt kemur til alls, hvers virði það hefir verið

þjóðinni, að eiga þessa menn, er áttu djörfung til að

berjast þessari tvísýnu baráttu til sigurs eða til falls?

Saga Islands á liðnum öldum er órituð enn og margt

er þar misskilið og misvirt. Vér höfuin nítt land vort í