Vaka

						394                                           RITFREGNIR.                                      [VaKa]'

vellystingum og stendur síðan ráðalaus og viðburðalaus,

þegar allt ér tekið af honum. En lesandinn fær aldrei að

skyggnast bak við athafnir hans og skilja, hvað fyrir

honum vakir? Er maðurinn svo einfaldur að halda, að

þetta geti flotið svona áfram, eða svo bjartsýnn að trúa

því, að hann geti borgað allt saman? Eða hugsar hann

um ekkert annað en lifa stutt og lifa vel? Það er margt

gott í þessari sögu. Hún er skemmtileg, öllum aukaper-

sónum skýrt lýst, jafnvel vinnukonunni og gamla tré-

smiðnum, sem kemur með morgunsárinu að sækja ó-

borguðu húsgögnin. En upphafið gerir hana ótrúlega.

Jakob hefur það að vísu sér til afsökunar, að hann er

að segja gamansögu og eins hitt, að hann mun hafa

vissa aburði í huga. En það er varasamt fyrir skáldin

að taka sér reyfarasögur lífsins til fyrirmyndar. Þó að

merkilegt sé, verður að gera annars konar sannleiks-

kröfur til skáldskapar en frásagna um atburði reynd-

arinnar. ,,Það ber margt svo við í lífinu, að vér vitum

hvorki um orsakir þess né upptök. Og ætti eg að skýra

frá því, sein helzt greinir sanna sögu frá skáldsögu, þá

myndi eg segja, að sanna sagan er einatt óljós, tvíræð

og leynir síðustu rökum þeirra atburða, sem hún segir

frá; en það er skáldsins skylda að gefa fulla skýringu

á orsökum þeirra atburða, sem hann lýsir, og gera allt

skiljanlegt"   (Walter  Scott).

Síðasta og yngsta sagan i bókinni ber nafnið Ilmur

vatnanna. Fyrirsögnin sjálf er þrungin af hæðni. Hún

gefur lesandanum í skyn, að hann eigi að komast í

rómantíska stemningu, en í raun og veru er" hún ekki

annað en orðið ílmvatn, leyst i sundur. Reykjavíkur-

drósin Dýrrin kemur á sveitabæ sér til hressingar og

ætlar að vera þar part úr suinri. Hún er harðtrúlofuð,

en alvön úr Höfnunum og ætiar sér til dægrastyttingar

að leika sér ofurlitið að óreyndum og barnslegum

bóndasyni. Henni er í upphafi lýst með fullu miskunn-

arleysi, án þess að breytni hennar sé skýrð eða afsökuð.

En eftir því sem hún sjálf verður veikari og ráðalausari

i eldinum, sem hún hefur ætlað að leika sér að, en ræð-

ur ekki við, verður hún eðlilegri og sannari. Skáldinu

fer að þykja vænt um hana og lesandanum með. Hún

beygir sig fyrir örlögunum og festir rætur i sveitinni.

Þeirri sögu er lokið á svo ófalsaðan hátt, að eg dáist að