Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit išnašarmanna

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit išnašarmanna

						Tímarit iðnaðarmanna 6. XIV. 1941
r
Skipabyggingar Islendinga
og Grænlendinga í fornöld.
Eftir dr. Jón Dúason.
Dr. Jón Dúason, hinn mikli Grænlandsfræða-
þulur, hefir ritað tvær miklar bækur, skemmli-
legar og fróðlegar, um landnám íslendinga á
Grænlandi og ströndum Ameríku, og um sigl-
ingar þeirra í sambandi við það. Tvö hefti
fyrri bókarinnar komu út s.l. haust, tvö eru
nýkomin út og tvö hin þar næstu eru i
prentun.
Jón segir skemmtilega frá merkilegum at-
burðum, sem við íslendingar höfum hingað til
verið Ieyndir að mestu. Er ekki vafi á, þótt við
ekki fáum Grænland sem nýlendu aflur, að
bækur hans hafa stórmikla þýðingu fyrir þjóð-
ina og verða iesnar með athygli af miklutn
fjölda landsmanna.
Nú, þegar báta- og skipabyggingar okkar
dafna og fullkomnast meira en nokkru sinni,
er fróðlegt að rifja upp, hvernig skipabyggir.g-
um til þessara miklu Grænlands- og Ameríku-
siglinga var háttað. Því hefi ég beðið dr. Jón
Dúason að segja frá þessu í Tímaritinu og ke'ii-
ur margt merkilegt fram  í frásögn hans.
Á tólftu öld bundu Grænlendingar skip sín
saman með hvalbörðum, vegna skorts á járni.
Sögin kom fyrst tii ísiands með ensku verzl-
uninni í byrjun 15. aldar, en einni eða tveim
öldum síðar til Noregs.
Búaiög, rituð um 1460, mæia fyrir um skipa-
byggingar o. fl. Eftir þeim átti kaup smiða að
vera 6 álnir á dag eða 36 álnir á viku eða 18
kg. smjörs, en það er eftir verðlagi þeirrar
vöru á íslandi um síðustu áramót 207 íslenzkar
krónur.
Á fimmtándu öld var járn til skipabygginga
(efni í saum o. fl.) helmingi dýrara en smjör.
Farkostir steinaldarmanna á Norðurlöndum
munu hafa verið nökkvar úr trjábolum. Slíkir
trjánökkvar voru algengir á norður- og vestur-
ströndum Þýzkalands enn á 1. og 2. öld e. Kr.
Vart hafa þeir þá verið alveg úr notkun á Norð-
urlöndum. Mjög langir trénökkvar hafa fundizt.
Annar eldgamall farkostur er húðkeipurinn.
Um Saxa, norðan Saxelfar, er þess getið, að þeir
hafi snemma stundað sjóhernað og gert sér báta
úr víði, en með eikarkjöl og klætt þá utan með
skinnum. Líklega er hér að ræða um húðkeipa,
en að öðrum kosti um „skýli" utan á súð. írar
gerðu húðkeipa. Hér á landi hafa og verið gerð-
ir húðkeipar, þvi 1666 drukknaði maður á
skinnbát á Hvítá. Þorgils Orrabeinsfóstri er
sagður hafa gert húðkeip á austurströnd Græn-
lands nálægt 1000. Björn Jónsson á Skarðsá
segir frá húðkeipum meðal Islendinga í Norð-
ursetu á Grænlandi í sambandi við gerð „sel-
tjörunnar". „Kvenbátur" Eskimóa er þessi ís-
lenzki húðkeipur. Árarnar, áraumbúnaðurinn,
hömlubönd, bakfallsræður og stýrisumbúnaður-
inn (ár á stjórnborða) er sérkennilega íslenzkt.
Bátnum er róið fram í, en búlkinn miðskips og
aftar, svo sem var á skipum í fornöld. Rásegl
þessa bats er og íslenzkt. — Kajak Grænlend-
inga er beldur ekki húðkeipur Skrælingja,
heldur að miklu leyti íslenzk uppfinning.
Súðbyrt skip munu menn hafa byrjað að gera
hér á Norðurlöndum á eiröld. Þau voru þá og
á eldri járnöld bundin saman með seymi, þar
er komið af orðið saumur, saumfar og að seyma
skip. Fyrirmynd þessara skipa munu vera far-
kostir á austanverðu Miðjarðarhafi, og kunn-
átta þessi og tækni mun hafa borizt hina eystri
leið, eftir fljótum Rússlands, til Norðurlanda,
en verið þar mjög endurbætt. Menn gerðu þessi
skip ýmist breið og þungskreið með miklu burð-
armagni til flutninga, eða mjó og hraðskreið
langskip. Trauðla mun nokkurt skipslag fyr eða
síðar hafa náð meiri fullkomnun en langskipið,
meðal norrænna manna. Hefir skipslag þetta
haldizt á bátum í norðan- og vestanverðum
Noregi. Taeitus segir í Germaníu, að þjóðfélög
Svía séu ekki aðeins öflug að mönnum og vopn-
um, heldur og að skipaflotum. Segir hann, að
skip þessi hafi slafn í báðum endum, svo að
róa megi þeim aftur á bak sem áfram, og að
86
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Auglżsingar III
Auglżsingar III
Auglżsingar IV
Auglżsingar IV
Auglżsingar V
Auglżsingar V
Auglżsingar VI
Auglżsingar VI
Auglżsingar VII
Auglżsingar VII
Auglżsingar VIII
Auglżsingar VIII
Auglżsingar IX
Auglżsingar IX
Auglżsingar X
Auglżsingar X
Kįpa XI
Kįpa XI
Kįpa XII
Kįpa XII