Tímarit iðnaðarmanna - 01.06.1943, Blaðsíða 4

sonar er ekki einungis dýrmætt fyrir alla
smiði og byggingamenn þjóðarinnar, heldur
einnig mikilsvert hverjum þeim, sem þekkja
vill sögu hennar og hætti alla.
Þeir nafnar liafa verið aðalstarfskraftar
þessa merkilega fyrirtækis Iðnaðarmannafé-
lagsins í Reykjavík, en frumkvæðið áttu
nokkrir framsýnir félagar þess. Bar Sigurður
Halldórsson, húsasmíðameistari, fyrst fram til-
lögu um það á félagsfundi 21. janúar 1937, að
félagið léti rita Iðnsögu íslands. Með honum
voru þá í stjórn Einar Erlendsson liúsameistari
formaður, Guðm H. Þorláksson, byggingameist-
ari, Ragnar Þórarinsson, liúsameistari og Ársæll
Árnason, bókbandsmeistari.
Eftir ósk þessarar stjórnar flutti dr. Guðm.
Finnhogason svo erindi á félagsfundi 28. apríl
um tilhögun íslenzkrar iðnsögu, og 28. jan.
1938 var samþylckt á fundi að veita tiltekna
fjárhæð árlega, til þess að rita söguna, en 10.
marz næsta á eftir samdi stjórn félagsins við
dr. Guðmund um að taka ritstjórn hennar að
sér, og haga öllu í samræmi við þau sjónar-
mið, sem liann hafði gert grein fyrir í er-
indi sínu.
Þegar handritin lágu að mestu tilbúin, kom
til álita innan félagsins, hvort ráðast skyldi í
útgáfu. Sjötíu og fimm ára afmæli félagsins
stóð fyrir dyrum 3. febr. 1942. Hinum hjart-
sýnni og djarfari félagsmönnum þótti það
viðeigandi, að félagið minntist afmælisins með
því, að gefa út Iðnsöguna á eigin áhyrgð. Var
það samþykkt með öllum atkvæðum fundar-
manna 31. okt. 1941. Og þessir áhugamenn
kosnir til framkvæmdanna í samráði við rit-
stjórann: Sigurður Halldórsson, Ragnar Þór-
arinsson og Ársæll Árnason. Siðar vék þó
Ársæll úr nefndinni og tók Hafliði Helgason
prentsmiðjustjóri við sæti hans. Útgáfunefnd-
in samdi við prentsm. Eddu um prentun
verksins. En vegna annríkis og ýmsra tafa
gat þó sagan ekki verið tilbúin á sjálfan 75
ára afmælisdag félagsins eins og takmarkið
var. Þótli rétt að taka heldur drættinum en
flasa að fi-áganginum.
Fyrra bindið var þó að mestu tilbúið á af-
mæíinu, en það siðara ekki fyr en í maz s.l.
34
Tímarit Iðnaðarmanna XVI. 3. 1943.
Nú er verkið komið 1 hókabúðir heft og
hundið í vandað hand. Verður þess varla
Iangt að bíða, að allt upplagið dreifist út
meðal iðnaðarmanna og fræðimanna þjóð-
arinnar. Efni fyrra bindis er* Húsagerð á ís-
landi. Eftir Guðmund Hannesson. Skipasmið-
ar. Húsgagnasmíðar. Ilátasmiðar. Allt eftir
Guðmund Finnhogason, og Skurðlist eftir
Guðmund Finnhogason og Ríkarð Jónsson.
Guðmundur Hannesson segir frá smíðum og
Iiúsagerð frá fyrstu tíð, og hefir grafið upp
ótrúlega margt um liagleik og byggingarmáta
fornmanna. Hann skýrir mál sitt með mildum
fjölda teikninga af áliöldum og húsatóftum.
Við atliuganir sínar á viðfangsefninu virðist
höfundur fljótt liafa komizt að raun um að
smíðar og byggingastarf hefir frá fyrstu tíð
þótt mikilsvert og virðulegt. Hann segir strax
á 2. bls.
„Smíðakunnátta hefir ætíð þótt virðuleg og
nytsöm íþrótt, og jafnvel höfðingjar fengust
við smíðar. Skallagrími er talið það til gildis,
meðal annars, að hann væri hæði mikill skipa-
smiður og járnsmiður (Egla 30. k.) og svo
mun það hafa verið um flesta smiði, að þeir
voru bæði hagir á tré og járn. Sumir af bisk-
upum vorum voru miklir hagleiksmenn, t. d.
Guðbrandur hiskup og Þórður Þoi'láksson.
Hve mikils smiðir voru metnir að fornu má
sjá á því, að hæði hér og í Noregi var þeim
heimilt að taka liærra kaup en almennir
verkamenn (Grágás I, 130). I Búalögum (72)
er lcaup húsasmiðs, sem er „alfær að reisa
kirkjur og önnur hús, og smíða allt húsa-
smíði“, talið 1 liundrað (kýrverð) á mánuði.
Smiðir voru lausir við vistarhönd.“
I inngangi að framfaratímabilinu 1850—
1940 segir:
„Sá framfara- og viðreisnarhugur, sem
vaknaði hér um miðja 18. öld, náði aðallega
til fámenns hóps af lærðum mönnum og festi
ekki djúpar rætur lijá alþýðu. Hún gerði jafn-
vel gys að steinbyggingum sljórnarinnar og
ullarverksmiðjum Skúla Magnússonar. Það
áraði heldur ekki framfaravænlega um þess-
ar mundir. Á síðustu áratugum 18. aldar
geisuðu Móðuharðindin, hólusótt, mislingar
i