Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vikan

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vikan

						VIKAN
Nr. 39, 1939
leg, næstum því ótrúleg eins og krafta-
verk.
#
Sagan um írska. prestinn og bróður
hans, írska munkinn (sem er sjaldséðari á
vegum úti) er efni í heilt bókasafn, en hún
væri líka ágætt efni í ljóð, sem meira skáldi
en mér væri ofætlun að yrkja. Hún er ým-
ist glæsileg eða döpur, ýmist sigursöngur
eða harmljóð, ýmist glymur hún sem
frægðaróður út um lönd og álfur, eða
hverfur í felustað útlagans, en gegnum
allar aldirnar sagan af óbilandi seiglu,
óhaggandi staðfestu, guðdómlegum mætti
til að þola, þreyja og vona, kveljast og
krossfestast, en rísa alltaf aftur upp frá
dauðum.
Mig langar að stikla á stærstu dráttum
hennar til að finna þessum orðum mínum
stað. En stuttorðari get ég ekki verið en
þetta:
Enginn yeit nú með vissu, hvenær
kristni barst fyrst til Irlands. En það eitt
er víst, að ekki voru liðnar fullar tvær
aldir frá Kristsfæðingu, er einhverjir írar,
ef til vill fáir, höfðu lagt niður heiðinn sið.
Irar stóðu þá í viðskipta- og siglingasam-
böndum við Suður-Evrópu og Litlu-Asíu.
Hver andleg hreyfing, sem á sér bærði við
Miðjarðarhaf, gat borizt næsta hratt vest-
ur til þeirra.
En svo kom Patrekur og gerðist „post-
uli Ira," sennilega árið 432. Fæddur á Skot-
landi, en fræddur í Gallíu (Frakklandi),
þar sem hann hafði dvalið í klaustri, kom
hann nú með orð krossins til þjóðar, sem
hafði áður fyrr haldið honum herteknum
um skeið. Launaði hann þannig írum illt
með góðu, og spratt upp mikil blessun af
því verki. Eftir hans dag var írland al-
kristið land.
Meðan styrjaldarbál þjóðflutninganna
miklu læstist um flest hin fornu, vestrænu
menningarlönd, naut írland friðar og sjálf-
stjórnar. Þar- óx nú og dafnaði í næði sá
kristni menningargróður, sem innrásir er-
lendra, heiðinna þjóða upprættu eða tröðk-
uðu niður annars staðar. Þar reis upp há-
menntuð munka- og klerkastétt, sem lét
von bráðar til sín taka trú og menningu
annarra landa. Frá Clonard-klaustri kom
konungborinn maður yfir á Iona-ey vestur
af Skotlandi og reisti þar klaustur. Á
nokkrum   áratugum   setti   hann   á  stofn
STEINN STEINARR:
Hugleiðingar
um nýja heimsstyrjöld.
Nú baðar jörð í blóði
og barizt er af móði
og þessu litla ljóði
mun lítil áheyrn veitt.
Og þótt ég eitthvað yrki
um Englendinga og Tyrki,
má telja víst það virki
sem verra en ekki neitt.
Ég ligg hér einn og lúinn,
úr lífsins harki flúinn
og vilja og vopnum rúinn
á vinsamlegum stað.
Manns hug ei hátt skal flíka,
ég hefi barizt líka
og átt við ofraun slíka,
en ekki meir um það.
Vort líf er mikil mæða
og margt vill sárið blæða
og knappt til fæðu og klæða
er kannski nú sem þá.
En samt skal sorgum rýma,
þótt sækist hægt vor glíma,
því eflaust einhvern tíma
mun einhver sigri ná.
Og berjist þeir og berjist
og brotni og sundur merjist,
og hasli völl og verjist
í vopnabraki og gný.
Þótt borgir standi í báli
og beitt sé eitri og stáli,
þá skiptir mestu máli,
að maður græði á því.
f jölda klaustra um allt Norður-Skotland.
Þaðan  var landslýðnum:   Irum   (sem þá
Patrekskirkjan í Dublin. — Bygging
hennar var hafin árið 1190. 1 lok 14.
aldar brann hluti af henni, sem reist-
ur var að nýju. Þegar Englendingar
vildu þröngva siðaskiptunum upp á
Ira, létu þeir eyðileggja fjölda lista-
verka í þessari kirkju, og á 17. öld
höfðu menn Cornwells hana fyrir
hesthús. Á árunum 1713—1745 var
skáldið Jonathan Swift prófastur við
þessa kirkju. Gröf hans er þar undir
gólfinu, og þar hvílir við hlið hans
ástmey hans, Esther Johnson, en um
þau er sögð ein hinna raunalegustu
ástarsagna. Swift samdi grafskrift
sína sjálfur og er hún letruð þarna á
einn vegginn: „Hann hvílir þar, sem
hamstola gremja nær ekki framar að
nísta hjarta hans."
Kirkja þessi var komin að hruni um
1860. Bauðst þá Benjamin Lee Guinness, auðugur bjórverksmiðjueigandi til að kosta viðgerðina, og
varði til þess 160 þús. pundum af bjórgróða sínum.
voru enn nefndir Skotar), Piktum og
Bretum boðuð kristni, og þegar hann Iézt,
árið 597 eða 8, mátti Skotland heita kristn-
að land. Hann hét víst Krimthan, þessi
merkilegi maður, — hinn ókrýndi konung-
ur Skotlands um skeið, en sagan nefnir
hann Columcilla, — Kirkjudúfuna.
Frá Bangor-klaustri við Belfast-fjörð
hélt Columbanus með 12 munka í fylgd
yfir til Frakklands og settist að í Vogesa-
fjöllum. Þaðan fór hann tveimur áratug-
um síðar, flæmdur úr landi, til Sviss og
ítalíu. Enn minnir nafnið á borginni St.
Gallen í Sviss á Gallus, félaga hans, sem
stofnaði þar klaustur, er varð víðfrægt
menntaból. En sjálfur stofnaði Columban-
us Bobbio-klaustrið á Italíu og lézt þar,
árið 615. Og hvar sem spor hans lágu,
greri menning, útbreiddist kristni, blómg-
uðust vísindi og listir.
En þetta eru aðeins hinar allra fræg-
ustu af írsku trúboðs- og menningar-hetj-
unum. Frá Irlandi dreifðist fjöldi slíkra
manna austur um Þýzkaland allt og Alpa-
lönd til Italíu, Spánar og Búlgaríu. Fram
um 1100 eru þeir sífellt að verki. Aragrúi
heimilda í öllum þessum löndum vitnar um
starf þeirra og áhrif. Skriftin þeirra þekk-
ist á ellibleikum bókfellsblöðum í dýrmæt-
ustu handritasöfnum allra þessara landa.
Um allt, er töldust vísindi í þá daga,
voru Irar fremstir, írskir munkar, írskir
prestar.
Svo marga þeirra tók kirkjan í helgra
manna tölu, að Irland fékk nafnið „Insula
sanctorum" — Ey dýrlinganna.
Og heima hjá sér sátu þeir ekki heldur
auðum höndum. Þar voru ekki aðeins rit-
aðar bækur á alþjóðamálinu, latínunni,
heldur fæddust þar einnig þjóðlegar bók-
menntir á keltnesku máli. Irar, Engilsax-
ar og Islendingar sigldu móti straumi mið-
aldatíðarandans í því að rita bókmenntir
á móðurmálum sínum. Irar riðu á vaðið.
Og vafalaust voru þeir fyrirmynd Engil-
saxa og Islendinga.
Irskir munkar leituðu næðis á afskekkt-
um eyjum. Sú þjóð hafði öldum saman
kunnað vel að stýra skipi. Þeir urðu fyrstu
hafkönnuðir og landleitamenn við norðan-
vert Atlantshaf, sem sögur fara af. Sú
saga hefir geymst um Brendan hinn helga
Finnloga-son, ábóta í Clonfert-klaustri á
Vestur-Irlandi, að hann hafi fundið land
handan við Atlantshafið (um 570). Var
það fyrsti fundur Ameríku austan um haf ?
hafa margir spurt. Um það getur enginn
sagt með vissu, og ekki heldur verður það
fullyrt, að sú saga sé tilbúníngur einn.
Menn nefndu landið ,,Ey hins blessaða
Brendans" eða ,,hið fyrirheitna land
dýrlinganna".
Og þegar íslenzk strönd var fyrst
mannsaugum litin, svo vitað sé, stóð írsk-
ur maður við stýrið, ef til vill klæddur
brúnum eða hvítum munkakufli, ekki
krúnurakaður á „Péturs vísu" (tonsura
Petri) um hvirfil, eins og síðar varð
skylda, heldur um framanvert höfuð, allt
Frh. á bls. 22.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24