Menntamál

						MENNTAMÁL                                                                                    109

Þessi orka er nátengd hinu furðulega hrifnæmi frymis-

ins, en upp af því þróast •— vegna viðbragðsleitninnar

—  orka hvatanna, sem í heild sinni ákvarðar afstöðu líf-

verunnar til umhverfisins. Úr hrifnæmi frymisins þróast

einnig sú orka, sem skráir — ef svo má að orði kveða •—

einkennandi viðbrögð lífverunnar við áreitum innhverfis-

ins, þ. e. orka meðvitundarinnar. Þessar orkutegundir

eiga allar heima á sálrænu sviði og mega því með réttu

og samkvæmt eðli sínu kallast sálarorka.

Engin tök eru á því í stuttri grein að rökstyðja þessar

skoðanir nánar. Menn verða að bíða eftir fyllri rökfærslu,

unz stærra rit kemur út, sem bráðlega er von á.

En af því, sem hér hefur verið sagt, verður ljóst, að

um fjölmargar ráðgátur sálarfræðinnar má draga mikil-

vægar ályktanir af þessari kenningu. Hún sýnir glögg-

lega mörkin milli skynjunar og skilnings, sem fram að

þessu voru óákveðin. Með kenningunni um samleik skynj-

unarorku og vitundarorku — þar á meðal minnisgáfunnar

—  verður auðskýrður uppruni afleiddra eiginleika skynj-

aðra hluta og skynjunarfyrirbæra yfirleitt, ef sjálfsskoð-

un er beitt.

I straumi vitundarlífsins, eins og William James skil-

ur það, sogar hvert skynjunarinntak í sig undanfarandi

skynjun, svo að hann umlykur í senn skynjun, skilning og

meðvitundina sjálfa. í kenningu vorri verður vitundar-

straumshugtakið nokkru fyllra, vegna endurhljóms vitund-

arorkunnar í starfi hins skynjandi skilnings. Þessi endur-

hljóman er hin skynjandi vitund sjálf, sem veit til sjálfrar

sín í vitundarstarfinu.

W. James efaðist um tilvist vitundarinnar sem veru.

Um það segir hann í Grundvallarlögmál sálarfræðinnar

(Principles of Psychology) : „Vér sálarfræðingar þurfum

alls ekki að spila oss upp í neina háspeki. Hugsunin,

sem flýgur í gegn, er hinn eini ákvarðanlegi hugsuður, og