MENNTAMÁL 141 skökk efnskipti eða eitthvaS álíka. Það er engu að síður óhagganleg staðreynd, að hún hefur haft ríka þýðingu í lífi þeirra, ef til vill fremur en nokkuð annað. Því bera allar slíkar fullyrðingar engu öðru vitni en sínu eigin haldleysi. Ég minnist orða Dostojevskis, sem eru á þessa leið: „Þó að ég vissi, að Kristur væri ekki sannleikur, myndi ég þó heldur fylgja honum en sannleikanum." Það sem Krist- ur gefur honum, er honum svo mikils virði, að engin dauð staðreynd getur haft áhrif þar á, jafnvel þótt hún væri sannleikur. Það er sannfæring mín, að afstaða Einars, Poul la Cour og annarra, sem hlotið hafa svipaða reynslu, sé mjög á sömu lund til hennar og afstaða Dosojevskis til Krists. Enginn skilji orð mín þannig, að ég sé að gera því skóna, að reynsla af þessum toga sé eingöngu trúarlegs eðlis. Ég legg engan dóm á það. Þótt þeir séu fáir, sem kristallað hafa þessa reynslu jafn tært og Einar Benediktsson, eru þeir án vafa margir, sem fundið hafa til aðkenningar af henni án þess nokkurn tíma að lifa hana til fulls. Margur mun vera þannig, að ekki þarf annað en tæran morgun eða frostnæturhimin og hann er orðinn einn af þeim strengjum, sem hún hrærir. Mér er næst að halda, að flestir þeir, er njóta listar í ein- hverri mynd, leiti hennar leynt og ljóst. Það skiptir engu hvar og hvernig við hljótum hana — í ljóði, náttúrunni eða því, sem við elskum. Það eitt skiptir máli, að hún sé okkar, því að hún er eitt af því, sem líf okkar þarfnast. I þessu sambandi er fróðlegt að athuga bók eftir rithöfund- inn og heimspekinginn Aldous Huxley, er nefnist á frum- málinu „The Doors of Perception". Hann hafði tekizt á hendur að vera „tilraunadýr" við athuganir á áhrifum örvunarlyfs, er meskalín nefnist, en það er unnið úr svo- nefndum peyotekaktus og hefur verið þekkt og notað af Indíánum í Mexíkó og Suð-vestur-Ameríku öldum saman. I bókinni skýrir Huxley frá líðan sinni og reynslu undir áhrifum þessa lyfs.
Beinir tenglar