Menntamál

						MENNTAMÁL                                                                                    155

Ég hef ekki leitað eftir mannöpunarskoðunum í dýra-

fræðikennslubókum barna- og gagnfræðaskólanna ís-

lenzku, en trúi, að þær séu að mestu eða öllu lausar við

þær. Ekki er mér samt grunlaust um, að þessi sjónarmið

geri stundum vart við sig við náttúrufræðikennslu hér-

lendis sem annars staðar: Sum dýr eru vond og grimm, svo

sem refurinn, sem kvelur lömbin, þó er minkurinn mun

verri og grimmari, með því að hann drepur meira en hann

getur étið. Ljónið er hraust, en hérinn heigull. Líf sníkju-

dýra, svo sem lúsa og bandorma, er talið mun ógöfugra

líferni en líf dýra, sem hreinlega drepa önnur dýr sér til

matar.

Ég vitna hér í grein Holmgrens:

„í byrjunarkennslu [í líffræði] hættir mönnum til þess

— ranglega, að dómi margra — að leggja hagfræðilegt

mat á dýraríkið: flokka dýrin í nytjadýr og meindýr.

Þetta sjónarmið, ásamt mannöpunarskoðunum, gefur nem-

endum rangsnúna mynd af stöðu rándýranna og hlutverki

þeirra. Nemendum lærist að fyrirlíta rándýr og ránfugla,

og beri vitanlega að setja fé til höfuðs þeim eða útrýma

helzt með öllu. Við vitum hins vegar, að rándýrin gegna

oft þörfu hlutverki við að halda jafnvægi um einstaklinga-

fjölda mismunandi dýra. Á þetta atriði ber einmitt að

leggja áherzlu — og mætti taka sem dæmi, hvernig fór,

þegar kanínur voru fluttar til Ástralíu, þar sem þær áttu

enga náttúrulega fjendur, einnig mætti benda á hina

óviðráðanlegu fjölgun stara og spörva í Bandaríkjun-

um. Þessi dæmi sanna mikilvægi rándýra til viðhalds jafn-

vægi í dýraríkinu.

Hér mætti líka nefna áþekkt dæmi frá Bandaríkjun-

um, er fækkað var rándýrum til verndar hinum „fögru og

tígulegu hjörtum." Afleiðingin af fækkun rándýranna

varð sú, að hjörtunum fjölgaði svo mjög, að þeir féllu að

lokum unnvörpum sakir fæðuskorts. „Á stórum svæðum

var sérhvert strá bitið niðri við rót,  svæðin lögðust í