Menntamál

						186                                                                                    MENNTAMÁL

BOKAFREGNIR.

Jónas Gislason: KRISTNISAGA.  Ríkisútgáfa námsbóka   1960.

Höfundur þessarar bókar er áhugamaður um kirkjusögu og hefur

stundað framhaldsnám í henni erlendis. Ástæða er til að vænta mik-

ils góðs af honum í þessari grein, enda er kirkjusagan mikil nauð-

syn bæði þjóð, kirkju og skóla. Án hennar verður margt í menningu

vorri alls ekki skilið  né metið.

Eins og segir í formála bókarinnar, er stiklað á stærstu steinun-

um í bók þessari. Kennarar þurfa auðvitað á að halda miklu stærri

bók, sömuleiðis menntaskólar. Tilgangurinn er að benda á þann ávöxt,

sem trúin hefur borið í mannlegu lífi, og bregða upp svipmyndum

úr lífi kirkjunnar.

Höfundur leggur til grundvallar sjónarmið útbreiðslunnar, frá

fyrstu tímum til vorra daga, og er það í samræmi við vora tíma. Ná-

lega y5 hluti bókarinnar (bls. 5—36) fjallar um efni postulasögunnar.

Starfi og ferðum Páls postula er prýðilega lýst, en þó hefði verið

kostur að vitna til kapitula í Postulasögunni, bæði vegna kennara

og unglinganna, sem bókin er ætluð.

Fornkirkjunni eru gerð allgóð skil, og er það vel. Þó tel ég, að

betra hefði verið að nefna catechumenorum trúnema-messu en óskírðra

messu, þótt síðari þýðingin sé ekki málefnalega villandi.

Um ofsóknirnar (bls. 42) hefði einnig mátt geta þess, að þær

leiddu margt illt yfir söfnuðina, m. a. sumar af þeim deilum, sem

upp risu í sambandi við upptöku „fallinna" manna aftur í söfnuð-

ina. Sömuleiðis lömuðu þær framtak kristinna einstaklinga og efldu

embættismannavaldið í kirkjunni.

Hin snöggu umskipti á högum kirkjunnar á 4. öld — frá því að

vera ofsótt trú — til að verða leyfð trú (religio licita) og til að verða

ríkistrú — voru andlegu lífi kirkjunnar hin mesta þrekraun, og

hefði það gjarnan mátt koma skýrar í ljós (45), sömuleiðis að ein-

setumanna- og meinlætalíf var ekki upphaflegt í kristindóminum

(49). Gott er, að gerð er grein fyrir menningargildi klaustranna, svo

mjög sem oft hefur um þau verið rætt af fordómum hér á landi.

En vel hefði mátt bæta við einni setningu um þau geysilegu áhrif,

sem munkar höfðu á tækniþróun Evrópu í meir en þúsund ár. Þeir

blátt áfram prédikuðu skyldu til að virkja læki og litlar ár og unnu

að þessu öldum saman með eigin höndum.

Önnur efnisskipan hefði verið æskilegri á bls. 53—57. Á eftir kristni-