Menntamál

						MENNTAMÁL                                                                                    187

boði Karls mikla og menningarstarfi hefði betur farið að láta kristn-

un Norðurlanda fylgja — hið sameiginlega er að konungar beita sér

á þeim tímum fyrir útbreiðslu kristninnar. í samhengi hefðu átt að

vera deilur páfa við þjóðhöfðingja, Gregorius 7. og upphaf kross-

ferða, þróun þeirra og áhrif. Skoðanir Toynbee og fleiri frábærra

sögufræðinga, að kirkjan myndi hina vestrænu siðmenningu (civili-

zation) frá og með 7. öld hefði mátt koma fram, og þeir erfiðleikar,

sem árásir hinna germönsku þjóða höfðu öldum saman í för með

sér fyrir uppbyggingu þessarar menningar. Það tók 400 ár að kristna

Belgíu, 1300 ár að gera kristnina kunna í allri Evrópu — og betur

þó, þegar Lappar eru taldir með.

Annars er miðaldasagan stutt, eins og eðlilegt er. Ég er sammála

höfundinum í því að leggja megináherzluna á fornkirkju og siðabót.

Þó sakna ég þess miðaldaspekings, er mest áhrif hefur á vora eigin

öld, Tómasar frá Aquinó.

Fyrri hluti þáttarins um kristnisögu íslands segir í flestu hið sama

sem íslandssaga sú, er börn lesa í skólum. En kristnitakan á Al-

þingi árið 1000 er þó ekki það einsdæmi, sem menn halda. Má minna

á kristnitöku Búrgunda árið 430, en þeir ákváðu „koine gnóme" að

trúa á Krist, létu senda efcir biskupi og voru skírðir eftir 8 daga

undirbúning.......Minna mætti  hér á,  hve varhugavert var —  í

báðum tilfellum, að skíra fullorðna menn til kristinnar trúar með

svo  litlum  undirbúningi  sem við var hafður.

Varðandi söguna frá og með 1800 gætir að ýmsu leyti nýrra — og

réttari — sjónarmiða en vér eigum að venjast. En sú saga er vand-

rituð, einkum í stuttu máli. Áhrif skynsemihyggjunnar urðu hér

ekki eins skjót og í öðrum löndum, en að ýmsu leyti varanlegri á

innra líf kirkjunnar. Nægir að minna á kollvörpun hinna fornu

biskupsstóla og Alþingis og áhrifin á messu og helgisiði, sem hafa

haldið sér í sumum greinum allt til þessa. „Kuldinn" í íslenzku guðs-

þjónustunni, sem erlendir menn finna til og tala um, er arfur frá

þessum aðgerðum. Hin stórkostlega fækkun prestsembætta — úr 174

á dögum Péturs biskups niður í 142 og aftur í byrjun 20. aldar niður

í 105 talar tungumáli, sem ekki verður misskilið. Hvaða stofnun

þolir slíka meðferð, án þess að á sjái, meðal vaxandi þjóðar?

Varðandi kirkjuna í dag vildi ég gera nokkra athugasemd (bls.

106). Það er vel, að minnzt er á K.F.U.M. og K.F.U.K., hið mikla

starf sr. Friðriks Friðrikssonar og kristniboðsfélaganna. En með því

að þetta starf er frjálst og stjórnarfarslega og fjárhagslega óháð

embættum kirkjunnar, hefði það þurft að vera í sérstökum kafla. Sama

er að segja um hinar íslenzku fríkirkjur.