Menntamál

						206                                                                                    MENNTAMÁL

Síðar koma næstum ávallt fram örðugleikar við að lesa

eða kveða að hljóðunum (Lydsammentrækningen), hina

hljóðfræðilegu greiningu og samdrátt. Enda þótt barn-

ið fari smátt og smátt að tengja hljóðgildi hinna ein-

stöku stafa ritaðri mynd bókstafsins, brestur það hæfi-

leika til að skoða þá sem heild í meiri háttar hljóðfræði-

legri einingu. Stöfum er þá ruglað, orðin gerð einfaldari

eða lesin aftur á bak og hljóð tillíkt. Dæmi: snarræði —

snærði, kunningi — kungi, mestu — mstu o. s. frv. Þessu

líkar skekkjur koma fram bæði í lestri og skrift, svo og í

skrift eftir upplestri, en sjaldan í afskrift. Auðveldast er

að uppgötva vandkvæðin í stafsetningunni. Með gaum-

gæfilegri athugun kemur oftast nær í ljós, að barnið ber

einstök hljóð rétt fram og í réttri röð, en skekkjurnar

koma fram í hinum samfellda lestri (fonetisku synthesu).

Þetta er aðeins nokkur meginauðkenni á villunum, en

hér eru ekki tök á að ræða smáatriðin. Þó verð ég að gefa

hér nokkra heildarmynd af starfsháttum barnsins. Heyrn-

arferlarnir gerast hægt og með erfiðismunum. Einkum

kemur þetta greinilega fram í löngum orðum með mörg-

um samhljóðum. Barnið tekur að geta upp á hljóðum eftir

sjónmynd orðsins. Oft koma örðugleikarnir fram mjög

snemma á skólagöngunni, t. d. í fyrsta bekk. Sjúkdóms-

sagan leiðir oft í ljós, að barnið hefur verið seint til máls

og umhverfi þess málsnautt. I norskri málgerð og við

norska fræðsluhætti, a. m. k., reynist heyrnartreglæsi hin

tíðasta af hinum alvarlegu, langæju og hamlandi lestrar-

og stafsetningarörðugleikum. Það kemur fyrir jafnt hjá

gáfuðum sem vangefnum börnum.

Ætli það sé þá skynsamlegt að leita með getgátum að

sérstökum sjúkdómsþætti og kalla orðblindu? Ég kem ekki

auga á neina glóru í því að reyna að skýra heyrnar- og

hreyfi-treglæsi með þeim hætti.

í fyrsta lagi hef ég komizt að því, að mikinn hluta þess-

ara barna brestur hljómnæmi, að jafnaði er eyrað sjálft