Menntamál

						238                                                                           MENNTAMÁL

en allur þorri manna þrælaði myrkranna á milli, ævilangt

og hafði naumast í sig og á og oft alls ekki.

Og aldir líða, þróun þessara mála er einatt mjög hæg

og oft næsta ójöfn. Það er fyrst á nítjándu öld, að rofar til

og vinnudagurinn tekur að styttast í þjóðfélögum, sem

forystu hafa í verklegri menningu. Mest hefur breyting-

in þó orðið og örust á síðustu áratugum, og hafa nú fjöl-

mennir hópar karla og kvenna í hinum svokölluðu menn-

ingarlöndum ríflegar tómstundir og flestir nokkrar.

Og nú er svo komið, að margir leiða hugann að því með

nokkrum áhyggjum, hvernig almenningi verði í vaxandi

mæli séð fyrir heppilegum og mannbætandi tómstunda-

verkefnum.

Á Islandi komu breytingar síðustu tíma seinna fram

heldur en á hinum Norðurlöndunum, en voru hins vegar

sneggri og að ýmsu leyti róttækari. Og að því er við kem-

ur námi og þó einkum tómstundum unglinga, hefur Island

ennþá nokkra sérstöðu, sem ég tel rétt að draga fram í

stuttu máli.

Rétt er að geta þess strax, að allar þær tölur, sem ég

nefni í þessu erindi og varða skólavist, vinnu unglinga og

tómstundir eru þannig tilkomnar, að síðast liðinn vetur

fór fram allvíðtæk könnun á athófnum, óskum og viðhorf-

um allra nemenda í öðrum bekk gagnfræðaskóla í Reykja-

vík, þ. e. a. s. 14 ára unglinga. Könnun þessi, sem leiddi

ýmislegt markvert í ljós, var á vegum Fræðsluskrifstofu

Reykjavíkur og Æskulýðsráðs.

Er sett voru lög um fræðsluskyldu barna og unglinga

upp úr síðustu aldamótum, mættu þau nokkurri andúð al-

mennings fyrir þá sök helzt, að 10—13 ára börn, sem lögin

náðu til, þóttu tafin allt of lengi frá gagnlegum störfum

heima fyrir. Það hafði sem' sé tíðkazt frá ómunatíð og

þótti sjálfsagt, að börnin hjálpuðu til við öll þau störf,

er unnin voru á heimilinu allt f rá því að þau komust nokk-