Menntamál

						236                                                                           MENNTAMÁL

Efnisgreinar mynda stærri heildir; ritgerð er ein slík heild.

Ritgerð er samfellt form einnar meginhugsunar, sem efnis-

greinar styðja markvíst að, svo sem einnig efnisgrein er sam-

fellt form einnar aðalhugsunar, sem málsgreinar og setn-

ingar rekja. Veigamikill þáttur þess að geta samið heil-

steypta ritgerð er því að kunna að semja heilsteyptar efnis-

greinar.

Hvaða kröfur ber að gera til efnisgreinar? Fyrst og fremst

þá kröfu, að gerð hennar lúti öll að grundvallarhugmynd

hennar; í öðru lagi skal þegar í fyrstu setningu reynt að

vekja áhuga lesandans; í þriðja lagi má nefna, að venjulega

er bezt að aðalhugmynd efnisgreinar komi greinilegast fram

undir lokin. Saga eða atburðarás í efnisgrein skal og sögð

í tímaröð. Tökum dæmi:

Ég stökk út úr strætisvagninum um leið og hann stanz-

aði og gekk af stað niður götuna. Þar sem ég var á ferð-

inni í fyrra lagi, ákvað ég að líta í búðarglugga, áður

en ég færi heim. Mér fannst það notaleg tilhugsun, en

þó hafði ég óþægilega á tilfinningunni, að ég hefði

gleymt einhverju. Skyndilega tók ég eftir því, að ég

hélt ekki lengur á töskunni minni! Ég hafði skilið hana

eftir í vagninum, fulla af áríðandi skjölum. Ósjálfrátt

tók ég á rás til baka, þótt vagninn væri þá þegar kom-

inn úr augsýn.

Hér er áhugi þegar vakinn með fyrstu tveimur orðunum

í fyrstu setningunni: „Ég stökk". Aðalhugmyndin: „Ég

hélt ekki lengur á töskunni minni" kemur ekki fyrr en

undir lokin, en setningarnar á undan standa allar í beinum

orsakatengslum við hana.

Ég tel að heppilegt æfingarform við samningu efnisgreina

sé, að fyrsta og síðasta málsgrein hennar eða jafnvel báðar

séu nemendum gefnar fyrirfram, en þeir semji síðan það,

sem á vantar í samræmi við upphaf greinarinnar og endi.

Með þeim hætti ávinnst margt í senn: gerðar eru kröfur