240 MENNTAMÁL orðafjölda skipað niður á efnishluta frumtextans í réttu hlutfalli við mismunandi efnisfylld þeirra. En hvernig á þá að kenna nemendum að dæma rétt um efnislegan mis- mun hinna einstöku hluta textans? Fimmta regla kveður á um það: nemandinn skal undirstrika þau orð, sem hann telur sérstaklega mikilvæg fyrir meginhugsun textans. Þurfa hin undirstrikuðu orð að vera í innra samhengi, ef unnt er. í heild mynda þau eins konar beinagrind útdráttarins. Þessi beinagrind er síðan notuð við endanlega samningu útdrátt- arins, og skipast þá orðafjöldinn niður eftir efnisfylld ein- stakra hluta sem af sjálfu sér: því fleiri sem undirstrikuð orð eru í efnisgrein, þeim mun stærri hluta af heildarorða- fjölda útdráttar ber að helga þeirri efnisgrein. Að lokum les nemandinn vandlega aftur yfir frumtextann og ber hann saraan við útdráttinn eins og sjötta og síðasta regla mælir fyrir. Verður hann þá að huga vandlega að hugsanlegum merkingarmun. Útdrátturinn verður einnig að vera stílræn heild og fara vel í framsögn. Þannig stuðla útdrættir ekki einungis að þroskun dómgreindar heldur einnig stílvitund- ar. Hvernig ber að skilgreina, hvað er endursögn? Ef við lít- um til þeirrar venju, sem tíðkazt hefur í skólum hér um svonefndar endursagnir, er bersýnilegt, að næsta lítið er á henni að græða. Kennarinn les upp fyrir nemendum stutta frásögn, einu sinni eða tvisvar, og segir þeim síðan að skrifa hana eftir minni. Æfingargildi slíkra endursagna er ekki mikið. Nemendur hafa misjafnt minni; reynir sérhver að tína l'ram allt er hann man úr frásögninni og hirðir þá oft h'tið um rétt hlutföll milli aðalatriða og aukaatriða. Kenn- arar hafa því neyðzt til að nota nær einungis einfaldar frá- sagnir sem endursagnarverkefni. Hafa stuttar þjóðsögur ver- ið vinsælar í þessu skyni. Þótt æfingum af þessu tæi sé ekki alls varnað, fer því fjarri, að hér sé endursagnarformið hagnýtt sem skyldi. Endursögn má skilgreina sem einföldun texta. Þar sem út-
Beinir tenglar